केंद्र सरकारने राष्ट्रीय पेन्शन प्रणाली अंतर्गत ‘Unified Pension Scheme 2025’ सुरू केली आहे. या योजनेअंतर्गत सरकारी कर्मचाऱ्यांना निश्चित पेन्शन, कुटुंब निवृत्तीवेतन, महागाई भत्ता आणि इतर फायदे मिळणार आहेत. पात्रता, अटी आणि पेन्शनची रक्कम याविषयी सविस्तर माहिती जाणून घ्या.
Table of Contents
Unified Pension Scheme 2025 काय आहे?
केंद्र सरकारने सरकारी कर्मचाऱ्यांसाठी एक नवीन आणि महत्त्वाची पेन्शन योजना सुरू केली आहे. या योजनेचं नाव आहे ‘एकात्मिक पेन्शन योजना’ (Unified Pension Scheme). ही योजना राष्ट्रीय पेन्शन प्रणाली (National Pension System – NPS) अंतर्गत काम करणाऱ्या केंद्र सरकारच्या कर्मचाऱ्यांसाठी आहे.
केंद्र सरकारने राष्ट्रीय पेन्शन प्रणालीत (NPS) काही बदल करून सरकारी कर्मचाऱ्यांसाठी एक नवीन पर्याय आणला आहे, तो म्हणजे एकात्मिक पेन्शन योजना. या योजनेत कर्मचाऱ्यांना निवृत्तीनंतर मिळणाऱ्या पेन्शनमध्ये काही खास फायदे मिळणार आहेत.
UPS योजनेचे महत्त्वाचे फायदे:
- निश्चित पेन्शन: या योजनेतील सर्वात महत्त्वाचा फायदा म्हणजे कर्मचाऱ्यांना काही विशिष्ट परिस्थितीत निश्चित पेन्शनची हमी मिळणार आहे.
- उदाहरणार्थ, जर एखाद्या कर्मचाऱ्याने १० वर्षं नोकरी केल्यानंतर retirement घेतली, तर त्याला retirement च्या दिवसापासून पेन्शन मिळेल.
- सरकारने काही नियमांनुसार (FR 56 (j)) कर्मचाऱ्याला retirement दिल्यास त्याला पेन्शन मिळेल.
- जर एखाद्या कर्मचाऱ्याने २५ वर्षं नोकरी केल्यानंतर स्वेच्छेने retirement घेतली, तर त्याला काही विशिष्ट नियमांनुसार पेन्शन मिळू शकते.
- पेन्शनची रक्कम: या योजनेत, कर्मचाऱ्याला त्याच्या शेवटच्या १२ महिन्यांच्या सरासरी वेतनाच्या ५०% पर्यंत पेन्शन मिळू शकते.
- जर तुम्ही जास्त वर्षं नोकरी केली असेल, तर तुम्हाला जास्त पेन्शन मिळेल.
- जर तुम्ही कमी वर्षं नोकरी केली असेल, तर तुम्हाला कमी पेन्शन मिळेल.
- जर तुम्ही १० वर्षं किंवा त्यापेक्षा जास्त काळ नोकरी करून retirement घेतली, तर तुम्हाला दर महिन्याला किमान १०,००० रुपये पेन्शन मिळू शकतात.
- कुटुंब निवृत्तीवेतन: पेन्शन घेणाऱ्या व्यक्तीचा मृत्यू झाल्यास, त्याच्या कायदेशीर पत्नी/पतीला त्याच्या पेन्शनच्या ६०% रक्कम मिळेल.
- महागाई भत्ता: या योजनेत महागाई भत्ता (Dearness Relief) देखील दिला जाणार आहे.
- इतर फायदे: या योजनेत कर्मचाऱ्यांना मासिक वेतनाच्या १०% पर्यंत एकरकमी रक्कम (Lump Sum Payment) मिळू शकते.
या योजनेत पैसे कसे जमा होतात?
या योजनेत दोन प्रकारचे फंड आहेत, ज्यात कर्मचाऱ्यांचे पैसे जमा होतात:
- Personal Corpus: यात कर्मचारी आणि सरकार दोघेही योगदान देतात. तुमच्या पगाराच्या १०% रक्कम तुमच्याकडून आणि १०% रक्कम सरकारकडून जमा होते.
- Pool Corpus: यात सरकार अतिरिक्त योगदान देते, जे साधारणपणे तुमच्या पगाराच्या ८.५% असते.
या पैशांचे व्यवस्थापन कसे केले जाते?
- Personal Corpus मधील पैशांची गुंतवणूक कुठे करायची हे कर्मचारी निवडू शकतात.
- या गुंतवणुकीवर PFRDA (Pension Fund Regulatory and Development Authority) नियंत्रण ठेवते.
- Pool Corpus मधील गुंतवणुकीचे निर्णय केंद्र सरकार घेते.
कोण होऊ शकतं या योजनेत सामील?
जे केंद्र सरकारचे कर्मचारी राष्ट्रीय पेन्शन प्रणालीत (NPS) आहेत, ते या योजनेत सामील होऊ शकतात.
काही महत्वाची माहिती:
- जर तुम्ही ही योजना निवडली, तर NPS मधले तुमचे पैसे या योजनेत जमा केले जातील.
- निवृत्तीनंतर तुम्हाला किती पेन्शन मिळेल हे ठरवण्यासाठी, तुमच्या जमा झालेल्या निधीची तुलना ‘Benchmark Corpus’ नावाच्या एका विशिष्ट रकमेबरोबर केली जाईल.
- एकात्मिक पेन्शन योजना १ एप्रिल २०२५ पासून लागू होईल.
उदाहरणे:
या योजनेत तुम्हाला किती पेन्शन मिळू शकते, याची काही उदाहरणे खालीलप्रमाणे आहेत:
- उदाहरण १: जर एखाद्या कर्मचाऱ्याचे शेवटचे वेतन ४५,००० रुपये असेल आणि त्याने २५ वर्षं नोकरी केली असेल, तर त्याला २२,५०० रुपये पेन्शन मिळू शकते.
- उदाहरण २: जर कर्मचाऱ्याने १५ वर्षं नोकरी केली असेल, तर त्याला मिळणारी पेन्शन १३,५०० रुपये असेल.
या योजनेचा उद्देश काय आहे?
केंद्र सरकारची ही नवीन योजना सरकारी कर्मचाऱ्यांच्या निवृत्तीनंतरच्या जीवनात आर्थिक सुरक्षा प्रदान करणे आणि त्यांना चांगले जीवन जगता यावे यासाठी आहे.
तुम्हाला काय करायला हवे?
जर तुम्ही केंद्र सरकारचे कर्मचारी असाल आणि राष्ट्रीय पेन्शन प्रणालीत असाल, तर या योजनेची माहिती व्यवस्थित जाणून घ्या आणि तुमच्यासाठी हा चांगला पर्याय आहे का याचा विचार करा.
निष्कर्ष
केंद्र सरकारची एकात्मिक पेन्शन योजना सरकारी कर्मचाऱ्यांसाठी एक महत्त्वाचे पाऊल आहे. यामुळे कर्मचाऱ्यांच्या भविष्यातील आर्थिक योजनांना एक आधार मिळेल.
अधिक माहितीसाठी: एकात्मिक पेन्शन योजना 2025: अधिसूचना पीडीएफ डाउनलोड करा
