केंद्रीय अर्थसंकल्प 2026 (Union Budget 2026): केंद्रीय अर्थमंत्री निर्मला सीतारामन यांनी 1 फेब्रुवारी 2026 रोजी संसदेत 2026-27 या आर्थिक वर्षाचा अर्थसंकल्प सादर केला. ‘विकसित भारत’ आणि ‘युवा शक्ती’ या संकल्पनांवर आधारित असलेला हा अर्थसंकल्प सर्वसामान्यांपासून ते उद्योगपतींपर्यंत प्रत्येकासाठी महत्त्वाचा आहे. नवीन प्राप्तीकर कायद्याची घोषणा आणि परदेशातील प्रवासावरील करात कपात, यांसारखे अनेक मोठे निर्णय या बजेटमध्ये घेण्यात आले आहेत.
| श्रेणी | घोषणा / बदल | तपशील |
| आयकर (Income Tax) | नवीन प्राप्तीकर कायदा | 1 एप्रिल 2026 पासून ‘Income Tax Act 2025’ लागू होईल. |
| आयकर (TCS) | परदेश प्रवास (Foreign Tour) | परदेशातील टूर पॅकेजवरील TCS दर 5% आणि 20% वरून 2% पर्यंत कमी. |
| आयकर (TCS) | परदेशी शिक्षण/वैद्यकीय खर्च | परदेशात शिक्षणासाठी किंवा उपचारासाठी पैसे पाठवतानाचा TCS दर 2% करण्यात आला. |
| सीमा शुल्क (Customs) | स्वस्त (Cheaper) | कॅन्सरची 17 औषधे, दुर्मिळ आजारांची औषधे , वैयक्तिक वापराच्या आयात वस्तू (Duty 10%) , सोलर ग्लास , मोबाईल/मायक्रोवेव्हचे पार्ट्स. |
| सीमा शुल्क (Customs) | महाग (Costlier) | छत्र्या (Umbrellas) – शुल्क 20% किंवा 60 रुपये प्रति नग. |
| शेअर मार्केट (Market) | STT (Security Transaction Tax) वाढ | फ्युचर्सवर (Futures) 0.02% वरून 0.05% आणि ऑप्शन्सवर (Options) 0.1% वरून 0.15% वाढ. |
| पायाभूत सुविधा (Infra) | हाय-स्पीड रेल्वे (High-Speed Rail) | 7 नवीन कॉरिडॉरची घोषणा (उदा. मुंबई-पुणे, पुणे-हैदराबाद, दिल्ली-वाराणसी). |
| पायाभूत सुविधा (Infra) | भांडवली खर्च (Capex) | भांडवली खर्चासाठी 12.2 लाख कोटी रुपयांची तरतूद. |
| उद्योग (Industry) | सूक्ष्म व लघु उद्योग (MSME) | 10,000 कोटींचा ‘SME Growth Fund’ स्थापन केला जाईल. |
| आरोग्य (Health) | बायोफार्मा शक्ती (Biopharma SHAKTI) | औषध निर्मितीला चालना देण्यासाठी 10,000 कोटी रुपयांची तरतूद. |
| शेती (Agriculture) | भारत-विस्तार (Bharat-VISTAAR) | शेतकऱ्यांसाठी AI (कृत्रिम बुद्धिमत्ता) आधारित सल्ला देणारे टूल लाँच केले जाईल. |
या लेखात आपण बजेट 2026 ठळक मुद्दे (Budget 2026 Key Highlights), करदात्यांसाठीच्या घोषणा आणि कोणत्या वस्तू स्वस्त झाल्या आहेत, याची सविस्तर माहिती घेणार आहोत.
1. इन्कम टॅक्स आणि करदात्यांसाठी मोठ्या घोषणा (Income Tax)
नोकरदार आणि करदात्यांसाठी या अर्थसंकल्पात काही दिलासादायक निर्णय घेण्यात आले आहेत. अर्थमंत्र्यांनी ‘पार्ट बी’ (Part B) मध्ये प्रत्यक्ष करांबद्दल महत्त्वाच्या घोषणा केल्या आहेत.
नवीन इन्कम टॅक्स कायदा: निर्मला सीतारामन यांनी घोषणा केली की, 1 एप्रिल 2026 पासून नवीन ‘प्राप्तीकर कायदा 2025’ (Income Tax Act, 2025) लागू होईल. यामध्ये नियम अधिक सोपे आणि सुटसुटीत केले जातील.
परदेशवारी आणि शिक्षण स्वस्त (TCS कपात): परदेशात फिरण्यासाठी जाणारे पर्यटक आणि परदेशात शिक्षणासाठी जाणाऱ्या विद्यार्थ्यांसाठी मोठा दिलासा मिळाला आहे. परदेशी टूर पॅकेजवरील टीसीएस (TCS) दर 5% आणि 20% वरून कमी करून सरसकट 2% करण्यात आला आहे. तसेच शिक्षणासाठी परदेशात पैसे पाठवतानाही आता फक्त 2% TCS लागेल.
मोटार अपघात क्लेमवर कर नाही: मोटर अपघात क्लेम ट्रिब्यूनल (MACT) कडून मिळणाऱ्या नुकसान भरपाईवरील व्याजावर कोणताही कर (Tax) लागणार नाही.
रिटर्न भरण्यासाठी अधिक वेळ: सुधारित रिटर्न (Revised Return) भरण्याची मुदत आता 31 डिसेंबर ऐवजी 31 मार्च पर्यंत वाढवण्यात आली आहे (नाममात्र शुल्क भरून).
परदेशी मालमत्ता जाहीर करण्यासाठी संधी: ज्यांनी आपली परदेशी मालमत्ता किंवा उत्पन्न जाहीर केले नाही, त्यांच्यासाठी 6 महिन्यांची ‘वन-टाइम डिस्क्लोजर स्कीम’ आणली जाईल.
2. बजेट 2026: काय स्वस्त, काय महाग? (Budget 2026 What’s Cheaper What’s Costlier)
सर्वसामान्यांच्या खिशावर या बजेटचा काय परिणाम होणार? सीमा शुल्क (Customs Duty) आणि इतर करांमध्ये बदल केल्यामुळे खालील गोष्टींच्या किमतीत फरक पडेल.
काय स्वस्त झाले? (Cheaper)
औषधे: कॅन्सरवरील उपचारासाठीची 17 प्रकारची औषधे आणि दुर्मिळ आजारांवरील औषधे स्वस्त होतील (आयात शुल्क माफ).
वैयक्तिक वापराच्या वस्तू: परदेशातून येताना प्रवाशांनी वैयक्तिक वापरासाठी आणलेल्या वस्तूंवरील शुल्क 20% वरून 10% करण्यात आले आहे.
सोलर ग्लास: सोलर पॅनल बनवण्यासाठी वापरल्या जाणाऱ्या ‘सोडियम अँटिमोनेट’ वरील आयात शुल्क माफ केल्याने सौर ऊर्जा उपकरणे स्वस्त होऊ शकतात.
मायक्रोवेव्ह ओव्हन: मायक्रोवेव्ह ओव्हनचे सुटे भाग स्वस्त झाले आहेत.
विमानांचे सुटे भाग: विमानांच्या दुरुस्तीसाठी लागणारे साहित्य आणि भाग सीमा शुल्क मुक्त करण्यात आले आहेत.
काय महाग झाले? (Costlier)
शेअर मार्केट ट्रेडिंग: शेअर बाजारातील फ्युचर्स (Futures) आणि ऑप्शन्स (Options) ट्रेडिंगवरील STT (Security Transaction Tax) वाढवण्यात आला आहे. फ्युचर्सवर 0.02% वरून 0.05% आणि ऑप्शन्सवर 0.1% वरून 0.15% अशी वाढ झाली आहे. यामुळे F&O ट्रेडिंग महागणार आहे.
शेअर बायबॅक: कंपन्यांनी शेअर्स बायबॅक केल्यास आता शेअरहोल्डर्सना त्यावर ‘कॅपिटल गेन्स’ टॅक्स द्यावा लागेल.
3. पायाभूत सुविधा आणि रेल्वे (Infrastructure & Railways)
Budget Highlights in Marathi 2026 मध्ये पायाभूत सुविधांवर विशेष भर देण्यात आला आहे. यावर्षी भांडवली खर्च (Capex) 12.2 लाख कोटी रुपयांपर्यंत वाढवण्यात आला आहे.
7 हाय-स्पीड रेल्वे कॉरिडॉर: प्रवाशांचा वेळ वाचवण्यासाठी 7 नवीन हाय-स्पीड रेल्वे कॉरिडॉरची घोषणा करण्यात आली आहे. यात महाराष्ट्रासाठी ‘मुंबई-पुणे’ आणि ‘पुणे-हैदराबाद’ या मार्गांचा समावेश आहे.
20 नवीन जलमार्ग: देशांतर्गत जलवाहतूक वाढवण्यासाठी पुढील 5 वर्षात 20 नवीन नॅशनल वॉटरवेज (National Waterways) सुरू केले जातील.
सी-प्लेन (Seaplanes): पर्यटनाला चालना देण्यासाठी सी-प्लेन उत्पादन आणि ऑपरेशन्सना प्रोत्साहन दिले जाईल.
4. शेती आणि रोजगार (Agriculture & Youth)
शेतकरी आणि तरुणांसाठी सरकारने ‘भारत-विस्तार’ (Bharat-VISTAAR) आणि इतर योजना जाहीर केल्या आहेत.
शेतकऱ्यांसाठी: नारळ, काजू आणि कोको उत्पादकांसाठी विशेष पॅकेज जाहीर करण्यात आले आहे. कृषी सल्ला देण्यासाठी ‘भारत-विस्तार’ हे AI (Artificial Intelligence) टूल लाँच केले जाईल.
शिक्षण: प्रत्येक जिल्ह्यात मुलींसाठी एक वसतिगृह (Hostel) बांधले जाईल. तसेच 5 नवीन ‘युनिव्हर्सिटी टाऊनशिप्स’ उभारल्या जातील.
रोजगार: 200 जुन्या औद्योगिक वसाहतींचे (Industrial Clusters) आधुनिकीकरण केले जाईल, ज्यामुळे रोजगाराच्या संधी वाढतील. तसेच ‘बायोफार्मा शक्ती’ योजनेतून औषध निर्मिती क्षेत्रात मोठी गुंतवणूक केली जाईल.
5. आरोग्य क्षेत्र (Healthcare)
- बायोफार्मा शक्ती: 10,000 कोटी रुपये खर्चून भारतात ‘बायोफार्मा’ हब तयार केले जाईल.
- आयुर्वेद: 3 नवीन ‘ऑल इंडिया इन्स्टिट्यूट ऑफ आयुर्वेद’ स्थापन केल्या जातील.
- मेडिकल टुरिझम: भारताला मेडिकल टुरिझमचे हब बनवण्यासाठी 5 प्रादेशिक केंद्रे उभारली जातील.
निष्कर्ष
एकंदरीत, केंद्रीय अर्थसंकल्प 2026 (Union Budget 2026) हा पायाभूत सुविधांचा विकास आणि करदात्यांना काही प्रमाणात दिलासा देणारा आहे. इन्कम टॅक्स स्लॅबमध्ये थेट बदल नसला तरी, नवीन टॅक्स कायदा आणि TCS मधील कपात मध्यमवर्गीयांसाठी महत्त्वाची आहे.
अधिक माहितीसाठी : Budget Highlights 2026 PDF डाउनलोड करा | केंद्रीय अर्थसंकल्प 2026-27 ठळक वैशिष्ट्ये
