CBSE pattern Maharashtra: महाराष्ट्र सरकारने राज्यातील सरकारी आणि अनुदानित शाळांमध्ये टप्प्याटप्प्याने CBSE (Central Board of Secondary Education) अभ्यासक्रम लागू करण्याचा ऐतिहासिक निर्णय घेतला आहे. राज्याचे शालेय शिक्षण मंत्री ना. श्री. दादा भुसे यांनी विधानसभेत या निर्णयाची अधिकृत घोषणा केली.
Table of Contents
केंद्रीय माध्यमिक शिक्षण मंडळ (CBSE) चा अभ्यासक्रम लागू
महाराष्ट्र राज्यातील सरकारी आणि अनुदानित शाळांमध्ये केंद्रीय माध्यमिक शिक्षण मंडळ (CBSE) चा अभ्यासक्रम लागू करण्यात येणार आहे. या ऐतिहासिक निर्णयामुळे राज्यातील विद्यार्थ्यांना आता राष्ट्रीय स्तरावरील गुणवत्तापूर्ण शिक्षण प्राप्त करण्याची संधी मिळणार आहे.
“राज्यातील विद्यार्थ्यांना उत्कृष्ट शिक्षण मिळावे आणि ते राष्ट्रीय स्तरावर स्पर्धा करण्यास सक्षम व्हावेत, हा या निर्णयामागचा प्रमुख उद्देश आहे. CBSE चा अभ्यासक्रम आधुनिक शिक्षण प्रणालीवर आधारित आहे आणि त्यामुळे विद्यार्थ्यांना स्पर्धात्मक परीक्षांसाठी अधिक चांगल्या प्रकारे तयारी करता येईल.”
विशेष बाब म्हणजे, सीबीएसई चा अभ्यासक्रम (CBSE Syllabus Maharashtra) मराठी भाषेतूनही उपलब्ध करून देण्याची तरतूद करण्यात येणार आहे. त्यामुळे ज्या विद्यार्थ्यांना इंग्रजी माध्यमात शिक्षण घेणे शक्य नसेल, त्यांनाही गुणवत्तापूर्ण शिक्षण त्यांच्या मातृभाषेतून घेता येईल. यामुळे ग्रामीण भागातील आणि आर्थिकदृष्ट्या दुर्बळ घटकांतील विद्यार्थ्यांना मोठा फायदा होणार आहे.
CBSE Pattern in Maharashtra
राज्यातील सरकारी शाळांमध्ये CBSE Syllabus एका विशिष्ट टप्प्याटप्प्याने लागू करण्यात येणार आहे. शिक्षण मंत्र्यांनी याबाबतची माहिती देताना सांगितले की, पहिल्या टप्प्यात येत्या शैक्षणिक वर्षापासून फक्त इयत्ता पहिलीसाठी CBSE चा अभ्यासक्रम लागू करण्यात येईल. त्यानंतर पुढील शैक्षणिक वर्षात दुसऱ्या टप्प्यात इयत्ता दुसरी, तिसरी आणि चौथीसाठी हा पॅटर्न लागू करण्यात येणार आहे. यामुळे शाळांना आणि शिक्षकांना नवीन अभ्यासक्रमाशी जुळवून घेण्यासाठी पुरेसा वेळ मिळेल.
CBSE अभ्यासक्रम अशा पद्धतीने लागू होणार
टप्पा १:
▶ येणाऱ्या शैक्षणिक वर्षापासून (2025-26) फक्त इयत्ता पहिलीमध्ये CBSE पॅटर्न लागू केला जाणार आहे.
टप्पा २:
▶ त्यानंतर, पुढील शैक्षणिक वर्षात (2026-27) इयत्ता दुसरी, तिसरी आणि चौथीमध्ये CBSE अभ्यासक्रम लागू केला जाईल.
टप्पा ३:
▶ हळूहळू इयत्ता पाचवी ते दहावीपर्यंत हा अभ्यासक्रम टप्प्याटप्प्याने आणला जाईल, जेणेकरून विद्यार्थ्यांना नवीन पद्धतीला समजून घेता येईल.
CBSE अभ्यासक्रमामुळे महाराष्ट्रातील शिक्षण क्षेत्रात होणारे महत्त्वाचे बदल
▶ स्पर्धा परीक्षांसाठी तयारी: NEET, JEE, UPSC यांसारख्या परीक्षांसाठी विद्यार्थ्यांना सुरुवातीपासून योग्य दिशा मिळेल.
▶ आंतरराष्ट्रीय दर्जाचे शिक्षण: CBSE अभ्यासक्रम राष्ट्रीय आणि आंतरराष्ट्रीय स्तरावर प्रचलित असल्यामुळे विद्यार्थ्यांना जागतिक शिक्षण प्रणालीशी जोडले जाईल.
▶ नवीन तंत्रज्ञानाचा वापर: डिजिटल शिक्षण प्रणाली आणि स्मार्ट क्लासरूम्सचा अधिक वापर केला जाईल.
▶ सर्वांसाठी समान शिक्षण: सरकारी आणि खासगी शाळांमधील शिक्षणाच्या गुणवत्तेमधील तफावत कमी होण्यास मदत होईल.
विश्लेषण: या निर्णयामुळे राज्यातील विद्यार्थ्यांना NEET, JEE, UPSC यांसारख्या प्रतिष्ठित राष्ट्रीय परीक्षांसाठी सुरुवातीपासूनच योग्य मार्गदर्शन आणि दिशा मिळणार आहे. आतापर्यंत अनेक विद्यार्थी राज्य शिक्षण मंडळाच्या अभ्यासक्रमामुळे या परीक्षांमध्ये काहीसे मागे पडताना दिसत होते. मात्र, CBSE अभ्यासक्रमाच्या अंमलबजावणीमुळे ही दरी कमी होण्यास मदत होईल, असा विश्वास शिक्षण विभागाने व्यक्त केला आहे.
CBSE Pattern ठळक वैशिष्ट्ये
✔ शाळांमध्ये कोणतीही अतिरिक्त फी वाढ केली जाणार नाही.
✔ CBSE अभ्यासक्रमात ३०% पर्यंत स्थानिक घटक समाविष्ट केले जाणार आहेत, ज्यामध्ये महाराष्ट्राचा इतिहास, भूगोल आणि मराठी भाषा शिकवली जाणार आहे.
✔ शिक्षकांसाठी CBSE अभ्यासक्रमाचे विशेष प्रशिक्षण दिले जाणार आहे, जेणेकरून ते नवीन अभ्यासक्रम प्रभावीपणे शिकवू शकतील.
✔ मराठीतूनही CBSE अभ्यासक्रमाची पुस्तके उपलब्ध केली जाणार आहेत, जेणेकरून स्थानिक भाषेतील विद्यार्थ्यांना अडचण येणार नाही.
✔ विद्यार्थ्यांचे आकलन सुधारण्यासाठी “अधिकृत ई-लर्निंग प्लॅटफॉर्म” विकसित केला जाणार आहे.
विश्लेषण: या बदलामुळे शाळांमध्ये कोणत्याही प्रकारची फी वाढ होणार नाही, याची ग्वाही शिक्षण विभागाने दिली आहे. त्यामुळे पालकांना आर्थिक भुर्दंड बसणार नाही. तसेच, CBSE चा अभ्यासक्रम स्वीकारताना स्थानिक गरजा आणि महत्त्व जपले जाणार आहे.
अभ्यासक्रमात ३०% पर्यंत स्थानिक बदल करण्याची मुभा असेल, ज्यामध्ये महाराष्ट्राचा इतिहास, भूगोल आणि मराठी भाषेला प्राधान्य दिले जाईल. त्यामुळे विद्यार्थ्यांना आपल्या राज्याची माहिती आणि संस्कृतीची ओळख अधिक चांगल्या प्रकारे होईल.
शिक्षकांना CBSE अभ्यासक्रमासाठी प्रशिक्षण
शिक्षकांना CBSE अभ्यासक्रमासाठी योग्य प्रशिक्षण दिले जाणार आहे. जेणेकरून ते नवीन अभ्यासक्रम प्रभावीपणे शिकवू शकतील. आवश्यक असलेल्या विषयांची पाठ्यपुस्तके मराठीमध्ये उपलब्ध करून दिली जातील, असेही शिक्षण विभागाने स्पष्ट केले आहे.
राज्यातील शिक्षण क्षेत्रात हा एक क्रांतिकारी बदल ठरू शकतो, असा विश्वास शिक्षण क्षेत्रातील तज्ज्ञांनी व्यक्त केला आहे. या निर्णयामुळे महाराष्ट्रातील विद्यार्थी राष्ट्रीय स्तरावर आपली वेगळी ओळख निर्माण करतील आणि राज्याच्या शैक्षणिक प्रगतीला नवी दिशा मिळेल, यात शंका नाही.
अधिक माहितीसाठी: https://www.cbse.gov.in/
