महाराष्ट्र शासनाने खाजगी शाळांतील कनिष्ठ लिपिक, वरिष्ठ लिपिक, मुख्य लिपिक, ग्रंथपाल, प्रयोगशाळा सहाय्यक आणि शिपाई या शिक्षकेत्तर पदांच्या शैक्षणिक पात्रतेत सुधारणा करण्यासाठी नवीन नियमावलीचा मसुदा प्रसिद्ध केला आहे. या नवीन तरतुदींनुसार संबंधित पदांसाठी आवश्यक असणारी शैक्षणिक अर्हता आणि पदोन्नतीचे सुधारित नियम आता लागू होणार आहेत. सविस्तर पाहूया.
१. कनिष्ठ लिपिक (Junior Clerk) पदासाठी नवीन शैक्षणिक पात्रता
कनिष्ठ लिपिक पदासाठी आता कोणत्याही शाखेतील सांविधिक विद्यापीठाची पदवी असणे अनिवार्य करण्यात आले आहे.
शैक्षणिक पदवीसोबतच, उमेदवाराकडे शासनाने अधिकृत केलेले टंकलेखन प्रमाणपत्र असणे आवश्यक आहे.
यामध्ये मराठी टंकलेखनासाठी किमान ३० शब्द प्रति मिनिट किंवा इंग्रजी टंकलेखनासाठी ४० शब्द प्रति मिनिट ही गती असणे बंधनकारक आहे.
२. वरिष्ठ लिपिक आणि मुख्य लिपिक पदोन्नतीचे नियम
वरिष्ठ लिपिक पदासाठी कनिष्ठ लिपिक म्हणून नियमित वेतनश्रेणीत किमान ३ वर्षांची सेवा पूर्ण केलेली असावी.
मुख्य लिपिक पदावर नियुक्तीसाठी वरिष्ठ लिपिक पदाचा किमान ३ वर्षांचा अनुभव असणे आवश्यक आहे.
या दोन्ही पदांवरील नियुक्त्या या केवळ ‘ज्येष्ठता-नि-गुणवत्ता’ (Seniority-cum-merit) या निकषावरच केल्या जातील.
३. ग्रंथपाल (Librarian) पदासाठी आवश्यक अर्हता
ग्रंथपाल पदासाठी उमेदवाराकडे सांविधिक विद्यापीठाची ग्रंथालय विज्ञान विषयातील (B.Lib. Sc. किंवा B.Lib.I.Sc.) पदवी असणे आवश्यक आहे.
किंवा मान्यताप्राप्त संस्थेची ग्रंथालय विज्ञानातील पदविका (Diploma) आणि कोणत्याही शाखेतील पदवी धारण केलेली असावी.
यामुळे ग्रंथपाल पदासाठी व्यावसायिक पदवी किंवा पदविका असणे अनिवार्य झाले आहे.
४. प्रयोगशाळा सहाय्यक (Laboratory Assistant) पात्रता निकष
शाळेतील प्रयोगशाळा सहाय्यक या पदासाठी शैक्षणिक पात्रतेचा निकष स्पष्ट करण्यात आला आहे.
या पदासाठी उमेदवार मान्यताप्राप्त परीक्षा मंडळाकडून इयत्ता १२ वी (विज्ञान शाखा) उत्तीर्ण असणे आवश्यक आहे.
विज्ञानाशिवाय इतर शाखांमधील १२ वी उत्तीर्ण उमेदवार या पदासाठी पात्र ठरणार नाहीत.
५. शाळा शिपाई (Peon) नियुक्ती आणि शैक्षणिक अट
शिपाई पदासाठी आता किमान शैक्षणिक पात्रता इयत्ता १२ वी उत्तीर्ण अशी निश्चित करण्यात आली आहे.
या पदावरील नियुक्त्या वेळोवेळी शासनाने विहित केलेल्या धोरणानुसार अनुकंपा तत्त्वावर केल्या जातील.
कमीतकमी १२ वी उत्तीर्ण असणाऱ्या व्यक्तींनाच या धोरणांतर्गत नियुक्तीसाठी विचारात घेतले जाईल.
हे ही वाचा: शिक्षकेतर पदांच्या भरती प्रक्रियेत सुधारणा करण्याबाबतचा शासन निर्णय मधील तरतुदी सविस्तर वाचा
हरकती व सूचना नोंदवण्यासाठी या तारखेपर्यंत मुदत
हा केवळ नियमांचा मसुदा असून, शासन १२ मार्च २०२६ रोजी किंवा त्यानंतर यावर अंतिम विचार करेल.
ज्या व्यक्तींना या नियमांवर हरकत घ्यायची आहे किंवा सूचना द्यायच्या आहेत, त्यांनी त्या १२ मार्च २०२६ पूर्वी सादर कराव्यात.
या हरकती प्रधान सचिव, शालेय शिक्षण व क्रीडा विभाग, मंत्रालय, मुंबई यांच्या पत्त्यावर पाठवणे आवश्यक आहे.
शिक्षकेत्तर पदांच्या शैक्षणिक पात्रतेत सुधारणा करण्यासाठी नवीन बदल कोणत्या जुन्या नोंदींच्या जागी येत आहेत, याचा संदर्भ खालीलप्रमाणे आहे.
मूळ नियमावली: हे बदल ‘महाराष्ट्र खाजगी शाळांतील कर्मचारी (सेवेच्या शर्ती) नियमावली, १९८१’ या मुख्य नियमावलीमध्ये प्रस्तावित करण्यात आले आहेत.
अनुसूची ‘ब’ मधील बदल: नवीन नियम हे मुख्य नियमाच्या अनुसूची “ब” मधील ‘नोंद- चार’ (Entry IV) च्या जागी समाविष्ट करण्यात येणार आहेत.
बदलाचे स्वरूप: पूर्वीच्या नियमांच्या तुलनेत आता ही ‘नोंद- चार’ पूर्णपणे बदलून त्याऐवजी कनिष्ठ लिपिक, वरिष्ठ लिपिक, मुख्य लिपिक, ग्रंथपाल, प्रयोगशाळा सहाय्यक आणि शिपाई या पदांसाठीची नवीन अर्हता लागू केली जाणार आहे.
यापूर्वी १९८१ च्या नियमावलीतील शिक्षकेत्तर कर्मचाऱ्यांच्या पात्रतेचे जुने निकष आता रद्द होऊन त्याठिकाणी नवीन शैक्षणिक पात्रता निकष लागू होणार आहे.
अधिक माहितीसाठी : महाराष्ट्र खाजगी शाळांतील कर्मचारी (सेवेच्या शर्ती) (सुधारणा) नियम, २०२६ PDF डाउनलोड करा.
