राज्यातील ग्रामीण आरोग्य यंत्रणेसाठी महत्त्वाची भूमिका बजावणाऱ्या आरोग्य सेविका (ANM) पदांच्या भरती प्रक्रियेत महाराष्ट्र शासनाने मोठा बदल केला आहे. सार्वजनिक आरोग्य विभाग तसेच ग्रामविकास विभागाच्या अखत्यारीतील आरोग्य सेविका पदांच्या भरतीसाठी असलेली 45 टक्के पात्रता गुणांची मर्यादा आता 35 टक्के करण्यात आली आहे.
याबाबत सार्वजनिक आरोग्य विभागाने 30 जुलै 2026 रोजी शासन निर्णय जारी केला आहे. शासन निर्णय क्रमांक संकीर्ण-2026/प्र.क्र.155/सेवा-2 (ई-1699469) असा असून, या निर्णयाला मुख्यमंत्री यांच्या मान्यतेनंतर मंजुरी देण्यात आली आहे.
45 टक्के पात्रता गुणांची अट आता 35 टक्के
सामान्य प्रशासन विभागाच्या 4 मे 2022 रोजीच्या शासन निर्णयानुसार गट-ब (अराजपत्रित), गट-क आणि गट-ड संवर्गातील नामनिर्देशनाच्या कोट्यातील पदांच्या सरळसेवा भरतीसाठी काही मार्गदर्शक सूचना लागू आहेत.
या सूचनांमधील मुद्दा क्रमांक 8 (2) नुसार संबंधित पदभरतीसाठी 45 टक्के पात्रता गुणांची मर्यादा होती. आरोग्य सेविका (ANM) पदांच्या भरतीसाठी ही मर्यादा शिथील करण्याचा प्रस्ताव शासनाच्या विचाराधीन होता.
आता शासनाने या प्रस्तावाला मंजुरी देत 45 टक्क्यांची पात्रता मर्यादा कमी करून 35 टक्के करण्याचा निर्णय घेतला आहे. हा बदल सार्वजनिक आरोग्य विभाग तसेच ग्रामविकास विभागाच्या अखत्यारीतील आरोग्य सेविका (ANM) पदांच्या भरतीसाठी लागू राहणार आहे.
उमेदवारांसाठी काय बदलणार?
या निर्णयामुळे आरोग्य सेविका (ANM) पदांच्या भरतीसाठी पात्र होणाऱ्या उमेदवारांच्या संख्येत वाढ होण्याची शक्यता आहे. यापूर्वी 45 टक्के पात्रता गुणांची अट पूर्ण करणे आवश्यक होते. आता ही मर्यादा 35 टक्के करण्यात आल्याने 35 टक्के किंवा त्यापेक्षा अधिक पात्रता गुण मिळवणाऱ्या संबंधित उमेदवारांना या निकषानुसार पात्रता मिळू शकणार आहे.
मात्र, शासन निर्णयातील इतर सर्व तरतुदी कायम राहणार आहेत. म्हणजेच केवळ पात्रता गुणांची मर्यादा कमी करण्यात आली असून भरती प्रक्रियेतील इतर नियमांमध्ये या निर्णयाद्वारे कोणताही बदल करण्यात आलेला नाही.
रिक्त पदांच्या पार्श्वभूमीवर निर्णय
ग्रामीण भागातील आरोग्य सेविकांची रिक्त पदे आणि ग्रामीण आरोग्य व्यवस्थेतील त्यांचे महत्त्व लक्षात घेऊन हा निर्णय घेण्यात आला आहे. शासन निर्णयात नमूद केल्यानुसार, आरोग्य सेविकांची रिक्त पदे भरणे आणि त्यांच्या पात्रता निकषांबाबत योग्य निर्णय घेणे हे राज्याच्या आरोग्य व्यवस्थेसाठी आवश्यक आहे.
विशेषतः नंदुरबार जिल्ह्यातील आरोग्य सेविकांची रिक्त पदे भरण्याबाबत 8 जून 2026 रोजी मुख्य सचिवांच्या अध्यक्षतेखाली झालेल्या बैठकीच्या इतिवृत्ताचाही या निर्णयात संदर्भ देण्यात आला आहे.
हा शासन निर्णय 30 जुलै 2026 रोजी सार्वजनिक आरोग्य विभागाने जारी केला आहे. शासन निर्णयाची प्रत महाराष्ट्र शासनाच्या अधिकृत संकेतस्थळावर उपलब्ध करून देण्यात आली असून त्याचा संकेतांक 202607301732395517 असा आहे.
या निर्णयाची प्रत राज्यातील विभागीय आयुक्त, जिल्हाधिकारी, जिल्हा परिषदांचे मुख्य कार्यकारी अधिकारी, आरोग्य सेवा आयुक्तालय, जिल्हा आरोग्य अधिकारी, जिल्हा शल्यचिकित्सक तसेच आरोग्य विभागातील संबंधित अधिकाऱ्यांना पाठविण्यात आली आहे.
या निर्णयामुळे ANM भरतीसाठी पात्रता निकषात महत्त्वाची शिथिलता मिळाली असून, संबंधित भरतीची तयारी करणाऱ्या उमेदवारांसाठी हा निर्णय निश्चितच महत्त्वाचा ठरणार आहे.
अधिक माहितीसाठी : आरोग्य सेविका भरती सुधारित निकष शासन निर्णय
ग्रामीण आरोग्य व्यवस्थेचा महत्त्वाचा आधार
आरोग्य सेविका म्हणजे ANM हे पद ग्रामीण आरोग्य व्यवस्थेतील अत्यंत महत्त्वाचे पद मानले जाते. आरोग्य सेविका गावागावांत तसेच वाड्या-वस्त्यांमध्ये जाऊन नागरिकांना आरोग्य सेवा देण्याचे काम करतात. प्राथमिक आरोग्य केंद्र आणि उपकेंद्र स्तरावर त्या कार्यरत असतात. विशेषतः डॉक्टर उपलब्ध नसताना प्राथमिक वैद्यकीय मदत पोहोचवण्यात त्यांची महत्त्वाची भूमिका असते.
माता आणि बाल आरोग्याच्या दृष्टीनेही आरोग्य सेविकांवर मोठी जबाबदारी असते. गर्भवती महिलांची नोंदणी, नियमित तपासणी, आवश्यक लोहयुक्त गोळ्यांचे वितरण आणि लसीकरणाची कार्यवाही त्यांच्यामार्फत केली जाते. नवजात बालकांपासून पाच वर्षांपर्यंतच्या मुलांचे लसीकरण वेळेत पूर्ण करण्यासाठीही आरोग्य सेविका महत्त्वाची भूमिका बजावतात.
याशिवाय जननी सुरक्षा योजना, मातृत्व वंदना योजना यांसारख्या विविध शासकीय आरोग्य योजना तळागाळातील नागरिकांपर्यंत पोहोचवण्याचे कामही आरोग्य सेविकांकडून केले जाते. विशेषतः दुर्गम आणि ग्रामीण भागातील आरोग्य व्यवस्था मजबूत करण्यासाठी त्यांचे योगदान महत्त्वाचे असल्याचे शासन निर्णयात नमूद करण्यात आले आहे.
