दिव्यांगांसाठी सर्वसमावेशक डिजीटल पोर्टल, सरकारी योजनांसाठी होईल लाभ – तुकाराम मुंढेंची माहिती

तंत्रज्ञान हे केवळ सुविधा नसून, ते मानवी आयुष्याला नवी दिशा देणारे एक प्रभावी माध्यम आहे. सध्या जगभरात ‘आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स’ (AI) ची चर्चा सुरू आहे, पण या तंत्रज्ञानाचा सर्वात सुंदर आणि मानवी उपयोग जर कुठे होत असेल, तर तो म्हणजे दिव्यांग बांधवांच्या आयुष्यात. दिव्यांगांना स्वावलंबी करण्यासाठी आणि त्यांना मुख्य प्रवाहात आणण्यासाठी कृत्रिम बुद्धिमत्ता कशी गेमचेंजर ठरू शकते, यावर नुकतीच मुंबईत एक महत्त्वाची चर्चा पार पडली. या चर्चेत दिव्यांग कल्याण विभागाचे सचिव तुकाराम मुंढे (Tukaram Mundhe) यांनी दिव्यांगांच्या विकासासाठी तंत्रज्ञानाचा वापर कसा करता येईल, यावर स्पष्ट आणि प्रभावी भूमिका मांडली.

कृत्रिम बुद्धिमत्ता आणि दिव्यांग (Artificial Intelligence and Divyang): एक नवी आशा

दिव्यांग व्यक्तींना त्यांच्या दैनंदिन जीवनात दृष्टीदोष, श्रवणदोष किंवा शारीरिक व बौद्धिक अक्षमतेमुळे अनेक आव्हानांचा सामना करावा लागतो. यावर मात करण्यासाठी आता एआय पुढे आले आहे. इंडिया एआय इम्पॅक्ट समिटच्या पार्श्वभूमीवर आयोजित करण्यात आलेल्या ‘दिव्यांग व्यक्तींच्या समावेशन व सक्षमीकरणासाठी कृत्रिम बुद्धिमत्तेची क्षमता’ या राउंडटेबल परिषदेत यावर मंथन करण्यात आले.

बोगस दिव्यांग कर्मचाऱ्यांचे आता ‘काउंटडाऊन’ सुरू, या तारखेला होणार पुढील सुनावणीत मोठा खुलासा

यावेळी राज्याचे मुख्य सचिव राजेश अग्रवाल यांनी सांगितले की, एआय हे आता केवळ एक तांत्रिक साधन राहिले नसून ते दिव्यांगांच्या आयुष्यातील अडथळे दूर करणारे ‘सार्थी’ बनले आहे. (Divyang Empowerment) हे उद्दिष्ट साध्य करण्यासाठी एआयच्या माध्यमातून बनवलेल्या इलेक्ट्रिक व्हीलचेअर, कृत्रिम हात-पाय, हेड-माऊस आणि डोळ्यांच्या हालचालींवर चालणारी आय-ट्रॅकिंग उपकरणे दिव्यांगांना कुणावरही अवलंबून न राहता जगण्याचे बळ देत आहेत.

तुकाराम मुंढे (Tukaram Mundhe) आणि डिजिटल क्रांती

दिव्यांगांच्या कल्याणासाठी शासन स्तरावर काय प्रयत्न सुरू आहेत, याची माहिती देताना तुकाराम मुंढे (Tukaram Mundhe) यांनी एक आश्वासक चित्र मांडले. केवळ योजना असून चालत नाही, तर त्या लाभार्थ्यांपर्यंत कशा पोहोचतात हे महत्त्वाचे असते, यावर त्यांनी भर दिला.

मुंढे यांनी स्पष्ट केले की, महाराष्ट्र शासन दिव्यांगांची अचूक आकडेवारी, त्यांच्या अपंगत्वाचे प्रकार आणि गरजा यांचा शास्त्रीय अभ्यास करून धोरणे राबवत आहे. सर्वात दिलासादायक बाब म्हणजे, लवकरच एक ‘सर्वसमावेशक सुलभ डिजिटल पोर्टल’ विकसित करण्यात येत आहे. या पोर्टलमुळे दिव्यांग कल्याण योजना महाराष्ट्र (Divyang Kalyan Yojana Maharashtra) चा लाभ घेणे अत्यंत सोपे होणार आहे. दिव्यांग व्यक्तींना एकदाच नोंदणी करावी लागेल आणि त्यानंतर त्यांना लागू असलेल्या सर्व योजना, त्यासाठी लागणारी कागदपत्रे आणि प्रक्रिया एका क्लिकवर उपलब्ध होतील.

बोगस UDID कार्डची आता खैर नाही; ‘या’ संस्थेमार्फत होणार तपासणी, तुकाराम मुंढे यांचे आदेश

आत्मनिर्भरतेकडे वाटचाल

AI आणि आधुनिक तंत्रज्ञानामुळे दिव्यांग व्यक्ती आता केवळ मदतीची अपेक्षा करणारे घटक राहिलेले नाहीत, तर ते कुटुंबाचा आधारवड बनत आहेत. ऑटिझमचे निदान करण्यापासून ते बहुभाषिक चॅटबॉटद्वारे माहिती पुरवण्यापर्यंत एआय मोलाची भूमिका बजावत आहे. गुगल, मेटा आणि अनेक भारतीय स्टार्टअप्स सध्या (Divyang Empowerment) क्षेत्रात क्रांती घडवून आणत आहेत.

या कार्यक्रमात दिवंगत उपमुख्यमंत्री अजित पवार यांना श्रद्धांजली वाहण्यात आली. तसेच, दोन सत्रांमध्ये झालेल्या या परिषदेत विविध क्षेत्रातील तज्ज्ञ आणि तंत्रज्ञान क्षेत्रातील दिग्गजांनी सहभाग घेऊन समावेशक एआय उभारण्यावर भर दिला.कृत्रिम बुद्धिमत्तेचा वापर हा केवळ सोयीसाठी नसून, तो एका मोठ्या सामाजिक परिवर्तनासाठी होत आहे.

तुकाराम मुंढे (Tukaram Mundhe) यांच्यासारख्या प्रशासकीय अधिकाऱ्यांची दूरदृष्टी आणि शासनाचे प्रयत्न यामुळे महाराष्ट्रातील दिव्यांग क्षेत्रात (Divyang Empowerment) नक्कीच सकारात्मक बदल घडतील. जेव्हा तंत्रज्ञानाला संवेदनशीलतेची जोड मिळते, तेव्हाच खऱ्या अर्थाने समाजाचा विकास होतो.