राज्यातील जिल्हा परिषद शाळांमधील शिक्षकांच्या पदसंख्येबाबत आणि संचमान्यतेबाबत राज्य शासनाच्या शालेय शिक्षण व क्रीडा विभागाने एक अत्यंत महत्त्वाचा निर्णय घेतला आहे. दिनांक ०२ जानेवारी २०२६ रोजी प्रसिद्ध झालेल्या शासन निर्णयानुसार, राज्यातील सर्व जिल्हा परिषदांच्या आस्थापनेवरील प्राथमिक शिक्षकांच्या ‘पायाभूत पदांची’ (Foundational Posts) संख्या आता अंतिम करण्यात आली आहे. या निर्णयामुळे (Zp Teacher Vacancy in Maharashtra) बाबतची स्थिती अधिक स्पष्ट झाली आहे.
केंद्र स्तरावर (Cluster Level) दोन नवीन स्वतंत्र संवर्ग पदे मंजूर
शासनाने २६ नोव्हेंबर २०१९ च्या शासन निर्णयाचा संदर्भ देत राज्यातील जिल्हा परिषदांमधील शिक्षकीय संवर्गातील एकूण पायाभूत पदे २,३६,२८८ इतकी निश्चित केली आहेत. विशेष म्हणजे, या एकूण मर्यादेत राहूनच आता केंद्र स्तरावर (Cluster Level) दोन नवीन महत्त्वाचे संवर्ग निर्माण करण्यात आले आहेत.
राज्यात सद्यस्थितीत ४८६० समूह साधन केंद्रे (केंद्रे) अस्तित्वात आहेत. नवीन निकषांनुसार, प्रत्येक केंद्रासाठी आता ‘केंद्रस्तरीय विशेष शिक्षक (क्रीडा)’ आणि ‘केंद्रस्तरीय विशेष शिक्षक (दिव्यांग विद्यार्थी अध्यापन)’ अशी दोन पदे मंजूर करण्यात आली आहेत.
राज्यातील एकूण समूह साधन केंद्रे: ४८६०
- क्रीडा शिक्षकांसाठी राखीव पदे: ४८६० (प्रत्येक केंद्राला एक)
- दिव्यांग विद्यार्थी शिक्षकांसाठी राखीव पदे: ४८६० (प्रत्येक केंद्राला एक)
- दोन्ही मिळून वापरलेली एकूण पदे: ९७२०
याचाच अर्थ, एकूण मंजूर असलेल्या २,३६,२८८ पदांमधून ही ९७२० पदे केंद्र स्तरावर (Cluster Level) दोन नवीन महत्त्वाचे संवर्ग निर्माण करण्यात आले आहे. उर्वरित पदे ही सर्वसाधारण शिक्षकांसाठी (शिल्लक पायाभूत पदे) म्हणून जिल्ह्यांकडे सोपवण्यात आली आहेत.
कोणत्या जिल्ह्यात किती पदे मंजूर?
प्रसिद्ध करण्यात आलेल्या आकडेवारीनुसार, पुणे जिल्हा परिषदेमध्ये सर्वाधिक पदे मंजूर आहेत. काही प्रमुख जिल्ह्यांची स्थिती खालीलप्रमाणे आहे:
- पुणे: १३,८५० (मंजूर पदे) – ६१२ (विशेष शिक्षक) = १३,२३८ (शिल्लक पदे)
- अहिल्यानगर (अहमदनगर): ११,९६७ (मंजूर पदे) – ४९२ (विशेष शिक्षक) = ११,४७५ (शिल्लक पदे)
- नाशिक: ११,३१९ (मंजूर पदे) – ४८८ (विशेष शिक्षक) = १०,८३० (शिल्लक पदे)
- ठाणे: ११,१५१ (मंजूर पदे) – २०६ (विशेष शिक्षक) = १०,६४५ (शिल्लक पदे)
- सातारा: १०,८९७ (मंजूर पदे) – ४४६ (विशेष शिक्षक) = १०,४५१ (शिल्लक पदे)
राज्यातील 4860 प्राथमिक शाळांची पुनर्रचना समूह साधन केंद्र रचना शासन निर्णय येथे पाहा
अतिरिक्त पदांचे समायोजन कसे होणार?
संचमान्यतेनुसार काही जिल्ह्यांमध्ये विद्यार्थी संख्या जास्त असल्याने, तिथे मंजूर पदांपेक्षा जास्त शिक्षकांची गरज भासू शकते. अशा वेळी शिक्षण आयुक्तांना विशेष अधिकार देण्यात आले आहेत.
राज्याच्या एकूण पदसंख्येची मर्यादा (२,३६,२८८) ओलांडली जाणार नाही, याची दक्षता घेऊन आयुक्त एका जिल्ह्यातील अतिरिक्त पदे दुसऱ्या गरजू जिल्ह्यात ‘तात्पुरत्या स्वरुपात’ समायोजित करू शकतील.
या निर्णयामुळे क्रीडा आणि दिव्यांग विद्यार्थ्यांसाठी काम करणाऱ्या विशेष शिक्षकांसाठी स्वतंत्र संवर्ग तयार झाल्याने त्यांचे महत्त्व अधोरेखित झाले आहे. तसेच जिल्हास्तरावर या दोन्ही संवर्गांची बिंदू नामावली (Roster) आता स्वतंत्रपणे जतन करण्याच्या सूचनाही देण्यात आल्या आहेत.
एकंदरीतच, प्रशासकीय पातळीवर सुसूत्रता आणण्यासाठी आणि (Zp Teacher Vacancy in Maharashtra) च्या नियोजनासाठी हा शासन निर्णय महत्वपूर्ण ठरणार आहे.
जिल्हा परिषद शिक्षक पायाभूत मंजूर पदे विभागनिहाय सविस्तर आकडेवारी
१. छत्रपती संभाजीनगर विभाग (सर्वाधिक): या विभागात मराठवाड्यातील ८ जिल्ह्यांचा समावेश असून एकूण ५४,४७४ पदे मंजूर आहेत.
- छ. संभाजीनगर: ९,३२२
- नांदेड: ९,२००
- बीड: ८,७६४
- लातूर: ६,२९५
- जालना: ६,२७०
- धाराशिव: ५,६२२
- परभणी: ५,२२७
- हिंगोली: ३,७७४
२. पुणे विभाग: एकूण पदे: ५१,६४६
- पुणे: १३,८५० (राज्यात एकाच जिल्ह्यात सर्वाधिक पदे)
- सातारा: १०,८९७
- सोलापूर: १०,२९४
- कोल्हापूर: ९,७८१
- सांगली: ६,८२४
३. नाशिक विभाग: एकूण पदे: ३९,४७७
- अहिल्यानगर (अहमदनगर): ११,९६७
- नाशिक: ११,३१९
- जळगाव: ८,६१६
- नंदुरबार: ३,९५९
- धुळे: ३,६१६
४. कोकण विभाग: एकूण पदे: ३३,०७४ (पालघर वगळून)
- ठाणे: ११,१५१
- रत्नागिरी: ८,८३८
- रायगड: ८,६००
- सिंधुदुर्ग: ४,४८५
- (टीप: शासन निर्णयात पालघर जिल्ह्याची पदसंख्या स्पष्ट नमूद नसल्याने किंवा समाविष्ट नसल्याने कोकण विभागाची संख्या कमी दिसत आहे.)
५. अमरावती विभाग: एकूण पदे: २८,८८४
- यवतमाळ: ८,०४७
- अमरावती: ६,८६८
- बुलढाणा: ६,७६२
- अकोला: ३,८५३
- वाशिम: ३,३५४
६. नागपूर विभाग (सर्वात कमी): एकूण पदे: २८,७३३
- चंद्रपूर: ६,६९०
- नागपूर: ६,२३४
- गडचिरोली: ४,८३२
- गोंदिया: ४,३३८
- वर्धा: ३,५४९
- भंडारा: ३,०९० (राज्यात सर्वात कमी पदे असलेला जिल्हा)
जिल्हा परिषद शिक्षक पायाभूत शिल्लक पदे विभागनिहाय सविस्तर आकडेवारी
१. छत्रपती संभाजीनगर विभाग (एकूण: ५२,६५६)
- छ. संभाजीनगर: ९,०६६
- नांदेड: ८,८५०
- बीड: ८,४३६
- लातूर: ६,०९१
- जालना: ६,०५८
- धाराशिव: ५,४६२
- परभणी: ५,०५५
- हिंगोली: ३,६३८
२. पुणे विभाग (एकूण: ४९,५७६)
- पुणे: १३,२३८ (राज्यात सर्वाधिक शिल्लक पदे असलेला जिल्हा)
- सातारा: १०,४५१
- सोलापूर: ९,८९६
- कोल्हापूर: ९,४३९
- सांगली: ६,५५२
३. नाशिक विभाग (एकूण: ३७,८०२)
- अहिल्यानगर (अहमदनगर): ११,४७५
- नाशिक: १०,८३०
- जळगाव: ८,२८०
- नंदुरबार: ३,७७३
- धुळे: ३,४४४
४. कोकण विभाग (एकूण: ३१,३२२)
- ठाणे: १०,६४५
- रत्नागिरी: ८,३३६
- रायगड: ८,१४४
- सिंधुदुर्ग: ४,१९७ (टीप: पालघर जिल्ह्याची आकडेवारी शासन निर्णयात स्पष्ट नसल्याने ती येथे समाविष्ट नाही.)
५. अमरावती विभाग (एकूण: २७,६७४)
- यवतमाळ: ७,६८९
- अमरावती: ६,५९०
- बुलढाणा: ६,५००
- अकोला: ३,६८३
- वाशिम: ३,२१२
६. नागपूर विभाग (एकूण: २७,५२९)
- चंद्रपूर: ६,४२४
- नागपूर: ५,९६२
- गडचिरोली: ४,६३०
- गोंदिया: ४,१६८
- वर्धा: ३,३७५
- भंडारा: २,९७० (राज्यात सर्वात कमी शिल्लक पदे)
या आकडेवारीवरून स्पष्ट होते की, आगामी काळातील शिक्षक भरती, बदल्या किंवा समायोजन प्रक्रियेत छत्रपती संभाजीनगर आणि पुणे विभागात सर्वाधिक जागा उपलब्ध असतील.
अधिक माहितीसाठी : सुधारित पायाभूत पदे शासन निर्णय येथे डाउनलोड करा
