राज्य शासनाच्या सेवेत कार्यरत कर्मचारी, निवृत्तीवेतनधारक (Pensioner) आणि त्यांच्या कुटुंबीयांसाठी महत्त्वाची अपडेट आहे. महाराष्ट्र शासनाच्या वित्त विभागाने (Finance Department) कुटुंब निवृत्तीवेतन (Family Pension) संदर्भातील नियमांबाबत नवीन पूरक पत्र (Clarification) जारी केले आहे.
यापूर्वी 7 जानेवारी 2025 रोजी शासनाने अविवाहित, घटस्फोटित आणि विधवा मुलींना तसेच मानसिक किंवा शारीरिक दिव्यांग अपत्यांना कुटुंब निवृत्तीवेतन मंजूर करण्याबाबत सविस्तर मार्गदर्शक सूचना जारी केल्या होत्या. आता 22 जुलै 2026 रोजी प्रसिद्ध करण्यात आलेल्या पूरक पत्राद्वारे स्व-घोषणापत्र (Self Declaration) कोणाकडून सादर करायचे याबाबत स्पष्टता देण्यात आली आहे.
काय आहे नवीन स्पष्टीकरण?
शासनाने स्पष्ट केले आहे की, अविवाहित, घटस्फोटित किंवा विधवा मुलगी कुटुंब निवृत्तीवेतनासाठी अर्ज करताना तिच्यावर पालक अवलंबून होते किंवा ती पालकांवर अवलंबून होती, यासंदर्भातील मूळ स्व-घोषणापत्र (Self Declaration) संबंधित मुलीने स्वतः सादर करणे आवश्यक आहे.
हे स्व-घोषणापत्र नोटराईज (Notarised) असणे बंधनकारक असून ते कुटुंब निवृत्तीवेतनाच्या अर्जासोबत जोडावे लागेल.
यामध्ये विशेष बाब म्हणजे हे स्व-घोषणापत्र पालकांनी किंवा निवृत्तीवेतनधारकांनी देण्याची आवश्यकता नाही. संबंधित पात्र मुलीनेच अर्ज करताना ते सादर करणे अनिवार्य करण्यात आले आहे.
2025 च्या परिपत्रकात काय नमूद होते?
7 जानेवारी 2025 रोजीच्या शासन परिपत्रकाद्वारे राज्य सरकारने महत्त्वाचा निर्णय घेत अविवाहित, घटस्फोटित किंवा विधवा मुलींना काही अटींच्या अधीन राहून विवाह किंवा पुनर्विवाह होईपर्यंत अथवा स्वतःचा उदरनिर्वाह सुरू होईपर्यंत कुटुंब निवृत्तीवेतनाचा लाभ देण्याचा मार्ग मोकळा केला होता. तसेच मानसिक किंवा शारीरिक दिव्यांग अपत्यांसाठीही स्वतंत्र तरतुदी करण्यात आल्या होत्या.
कुटुंब निवृत्तीवेतनासाठी महत्त्वाच्या अटी
कुटुंब निवृत्तीवेतनाचा लाभ मिळण्यासाठी शासनाने काही महत्त्वाच्या अटी निश्चित केल्या आहेत.
- संबंधित मुलगी अविवाहित, घटस्फोटित किंवा विधवा असणे आवश्यक आहे.
- ती पालकांवर आर्थिकदृष्ट्या अवलंबून असल्याचे पुरावे सादर करावे लागतात.
- नोटराईज केलेले स्व-घोषणापत्र (Notarised Self Declaration) आवश्यक आहे.
- सक्षम प्राधिकाऱ्याकडून उत्पन्नाचा दाखला (Income Certificate) सादर करावा लागतो.
- कुटुंब निवृत्तीवेतन मंजूर झाल्यानंतरही दरवर्षी आवश्यक प्रमाणपत्रे आणि स्व-घोषणापत्र संबंधित कार्यालयात जमा करावे लागतात.
कोणती कागदपत्रे आवश्यक असतात?
कुटुंब निवृत्तीवेतनाच्या प्रस्तावासोबत पुढील कागदपत्रांची आवश्यकता लागू शकते.
- जन्म दाखला
- मृत्यू प्रमाणपत्र
- आधार कार्ड
- पॅन कार्ड
- बँक पासबुकची प्रत
- रेशन कार्ड
- ना-हरकत प्रमाणपत्र (आवश्यक असल्यास)
- उत्पन्नाचा दाखला
- नोटराईज स्व-घोषणापत्र (Self Declaration)
- इतर आवश्यक शासकीय कागदपत्रे.
2026 च्या पूरक पत्रामुळे काय बदलले?
2026 च्या पूरक पत्रात कोणताही नवीन लाभ जाहीर करण्यात आलेला नाही. शासनाने केवळ 2025 च्या परिपत्रकातील एका महत्त्वाच्या मुद्द्यावर स्पष्टीकरण दिले आहे.
पूर्वी स्व-घोषणापत्र नेमके कोणाकडून सादर करायचे याबाबत अनेक ठिकाणी संभ्रम निर्माण होत होता. आता शासनाने स्पष्ट केले आहे की हे स्व-घोषणापत्र पालकांनी नव्हे तर संबंधित पात्र मुलीने स्वतः अर्ज करताना सादर करायचे आहे. त्यामुळे भविष्यात अर्ज प्रक्रियेत एकसमान पद्धत अवलंबली जाणार आहे.
कोणाला होणार फायदा?
या स्पष्टीकरणाचा लाभ राज्यातील शासकीय कर्मचारी, निवृत्तीवेतनधारक, त्यांची अविवाहित, घटस्फोटित किंवा विधवा मुलगी तसेच मानसिक किंवा शारीरिक दिव्यांग अपत्यांना होणार आहे. यामुळे अर्ज प्रक्रियेमधील संभ्रम कमी होऊन पात्र लाभार्थ्यांना कुटुंब निवृत्तीवेतन मिळविणे अधिक सुलभ होण्याची अपेक्षा आहे.
महाराष्ट्र शासनाने जारी केलेले 22 जुलै 2026 चे पूरक पत्र हे नवीन योजना किंवा नवीन लाभ जाहीर करणारे नसून, कुटुंब निवृत्तीवेतनासाठी आवश्यक असलेल्या स्व-घोषणापत्राबाबत महत्त्वाचे प्रशासकीय स्पष्टीकरण देणारे आहे. त्यामुळे यापुढे कुटुंब निवृत्तीवेतनासाठी अर्ज करणाऱ्या अविवाहित, घटस्फोटित किंवा विधवा मुलींनी स्वतःचे नोटराईज स्व-घोषणापत्र अर्जासोबत जोडणे अनिवार्य राहणार आहे.
