NEW Education Policy GR महाराष्ट्र शासनाच्या शालेय शिक्षण व क्रीडा विभागाने आज एक महत्त्वपूर्ण शासन निर्णय जाहीर केला आहे. या निर्णयानुसार, राज्यात सन २०२५-२६ या शैक्षणिक वर्षापासून राष्ट्रीय शिक्षण धोरण २०२० (NEP 2020) च्या अनुषंगाने नवीन अभ्यासक्रम आणि पाठ्यक्रमाची अंमलबजावणी टप्प्याटप्प्याने सुरू केली जाणार आहे.
NEW Education Policy GR संपूर्ण माहिती
राष्ट्रीय शिक्षण धोरण २०२०: एक मोठा बदल
राष्ट्रीय शिक्षण धोरण २०२० हे २१ व्या शतकातील पहिले शिक्षण धोरण आहे. या धोरणाने आतापर्यंतची १०+२+३ ची शिक्षण रचना बदलून नवीन ५+३+३+४ अशी रचना स्वीकारली आहे. यात पायाभूत स्तरापासून पदवी स्तरापर्यंतच्या शिक्षणाचा समावेश आहे.
सर्वांना सहज शिक्षण, समता, गुणवत्ता, परवडणारे शिक्षण आणि उत्तरदायित्व या पाच मूलभूत स्तंभांवर हे धोरण आधारित आहे आणि ते संविधानिक मूल्यांशी सुसंगत आहे. तसेच, हे धोरण सन २०३० पर्यंत साध्य करावयाच्या शाश्वत विकासाच्या ध्येयांशी जोडले गेले आहे.
नवीन शिक्षण स्तरांची रचना
राज्यात नवीन ५+३+३+४ आकृतीबंधातील स्तरांची रचना खालीलप्रमाणे असेल:
- पायाभूत स्तर (वय वर्षे ३ ते ८): यात बालवाटिका-१, २, ३ तसेच इयत्ता १ ली व २ री यांचा समावेश असेल.
- पूर्वतयारी स्तर (वय वर्षे ८ ते ११): यात इयत्ता ३ री, ४ थी व ५ वी यांचा समावेश असेल.
- पूर्व माध्यमिक स्तर (वय वर्षे ११ ते १४): यात इयत्ता ६ वी, ७ वी व ८ वी यांचा समावेश असेल.
- माध्यमिक स्तर (वय वर्षे १४ ते १८): यात इयत्ता ९ वी, १० वी, ११ वी व १२ वी यांचा समावेश असेल.
यापुढे प्राथमिक, माध्यमिक व उच्च माध्यमिक या स्तराऐवजी पायाभूत स्तर, पूर्वतयारी स्तर, पूर्व माध्यमिक स्तर, माध्यमिक स्तर हे शब्द वापरण्यात येतील.
अभ्यासक्रम अंमलबजावणीचे वेळापत्रक
नवीन अभ्यासक्रमाची अंमलबजावणी टप्प्याटप्प्याने खालीलप्रमाणे केली जाईल:
- सन २०२५-२६: इयत्ता १ ली.
- सन २०२६-२७: इयत्ता २ री, ३ री, ४ थी व ६ वी.
- सन २०२७-२८: इयत्ता ५ वी, ७ वी, ९ वी व ११ वी.
- सन २०२८-२९: इयत्ता ८ वी, १० वी व १२ वी.
सन २०२८-२९ पर्यंत अंमलबजावणी पूर्ण करण्याचे उद्दिष्ट असले तरी, त्यापूर्वीच अंमलबजावणी पूर्ण करण्यासाठी विशेष प्रयत्न केले जातील. अंगणवाड्यांमधील ३ ते ६ वर्षे वयोगटातील बालकांसाठी नवीन अभ्यासक्रमाबाबतचा शासन निर्णय यापूर्वीच १९ मे २०२५ रोजी निर्गमित करण्यात आला आहे.
अभ्यासक्रम आणि पाठ्यपुस्तक निर्मिती
राज्य शैक्षणिक संशोधन व प्रशिक्षण परिषद, महाराष्ट्र, पुणे (SCERT) यांच्यामार्फत राज्याच्या गरजा लक्षात घेऊन अभ्यासक्रम आणि पाठ्यक्रम तयार करण्यात येत आहेत.
राष्ट्रीय शैक्षणिक संशोधन व प्रशिक्षण परिषद (NCERT), नवी दिल्ली यांनी तयार केलेली पाठ्यपुस्तके महाराष्ट्रासाठी आवश्यक ते बदल करून स्वीकारण्यात येतील.
या पाठ्यपुस्तकांमध्ये पायाभूत साक्षरता आणि संख्याज्ञान, सर्वांगीण व आनंददायक शिक्षण, अभ्यासक्रमाचा मजकूर कमी करणे आणि अनुभवात्मक शिक्षण यांसारख्या बाबींचा समावेश असेल.
बालभारती पाठ्यपुस्तके तयार करण्यासाठी SCERT चे संबंधित विभाग प्रमुख आणि विषय तज्ञ यांचा सहभाग असेल. ही पाठ्यपुस्तके निश्चित केलेल्या अध्ययन निष्पत्तींची पूर्तता करतात का, याची पडताळणी SCERT करेल आणि त्यानंतर आयुक्त (शिक्षण) यांच्या अध्यक्षतेखालील राज्यस्तरीय समन्वय समितीची मान्यता घेण्यात येईल.
बालभारती, पुणे ही अंमलबजावणी वेळापत्रकानुसार इयत्तानिहाय पाठ्यपुस्तके सर्व आवश्यक माध्यमांत उपलब्ध करून देण्यास जबाबदार असेल. पाठ्यपुस्तकांना पूरक साहित्य, हस्तपुस्तिका आणि सेतू वर्ग साहित्य SCERT मार्फत तयार केले जाईल.
मूल्यमापन आणि वेळापत्रक
नवीन धोरणानुसार शालेय विद्यार्थ्यांसाठी मूल्यमापनविषयक मार्गदर्शक सूचना SCERT स्वतंत्रपणे निर्गमित करेल, ज्यासाठी समग्र प्रगती पत्रकाचा (Holistic Progress Card- HPC) आधार घेतला जाईल.
तसेच, दैनंदिन, साप्ताहिक आणि वार्षिक वेळापत्रकानुसार इयत्तानिहाय आणि विषयनिहाय तासिकांची संख्या व कालावधीनुसार राज्यात अंमलबजावणी करण्यात येईल.
अधिक सविस्तर माहितीसाठी (NEW Education Policy GR) : शालेय शिक्षण विभागाचा शासन निर्णय वाचा
