Agri Education Policy India : राष्ट्रीय शिक्षण धोरण २०२० नुसार आता आपल्या शालेय अभ्यासक्रमात कृषी शिक्षणाचा समावेश होत आहे! ही केवळ एक नवी पॉलिसी नाही, तर आपल्या मुलांना माती, निसर्ग आणि आधुनिक तंत्रज्ञानाशी जोडणारी एक मोठी संधी आहे. Agri Education Policy India च्या माध्यमातून आता इयत्ता पहिलीपासूनच मुलांना ‘परसबाग’ ते ‘आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स’ (AI) पर्यंतचं शिक्षण मिळणार आहे. मग, शिक्षण आणि शेतीची ही नवी क्रांती आपल्या भविष्यात कोणते बदल घडवणार आहे, नेमका निर्णय काय आहे? सविस्तर जाणून घेवूया.
Agri Education Policy India
आपल्या भावी पिढीला मातीशी जोडण्यासाठी आणि कृषी क्षेत्राचे महत्त्व समजावून सांगण्यासाठी एक अतिशय महत्त्वाचा आणि स्वागतार्ह निर्णय घेण्यात आला आहे. महाराष्ट्रातील शालेय अभ्यासक्रमात आता कृषी शिक्षणाचा समावेश होणार आहे, जो राष्ट्रीय शिक्षण धोरण – २०२० (NEP) आणि राज्य अभ्यासक्रम आराखडा २०२४ यांच्या ‘व्यवसाय शिक्षणाच्या नवकल्पने’नुसार आहे. हा केवळ एक नवा विषय नाही, तर आपल्या मुलांना आपल्या समृद्ध मातीचे आणि संस्कृतीचे महत्त्व शिकवण्याची एक सुंदर संधी आहे. Agri Education Policy India चा हा एक महत्त्वाचा भाग आहे, जो बालकांना अगदी लहान वयातच कृषी क्षेत्राशी जोडून त्यांना २१ व्या शतकातील कौशल्यांसाठी तयार करेल.
शालेय शिक्षण राज्यमंत्री डॉ. पंकज भोयर यांच्या निर्देशानुसार, या बदलाची अंमलबजावणी सुरू झाली आहे. सन २०२५-२६ या शैक्षणिक वर्षापासून इयत्ता पहिलीच्या अभ्यासक्रमात ‘कार्य शिक्षण’ या विषयांतर्गत कृषी शिक्षणाचा समावेश करण्यात आला आहे.
सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे, हे बदल टप्प्या-टप्प्याने इयत्ता दहावीपर्यंतच्या अभ्यासक्रमात लागू केले जाणार आहेत. Agri Education Policy India नुसार, शिक्षण केवळ नोकरी मिळवण्याचे साधन न राहता, ते जीवन कौशल्ये शिकवणारे आणि संस्कृती व पर्यावरणाशी जोडणारे असावे, यावर भर दिला जात आहे.
मातीशी नाळ जोडणारे आणि तंत्रज्ञानाभिमुख शिक्षण
राज्यमंत्री डॉ. भोयर यांनी स्पष्ट केले की, या नवीन अभ्यासक्रमाचा उद्देश फक्त पुस्तकी ज्ञान देणे नाही, तर प्रत्यक्ष अनुभवातून शिक्षण देणे आहे.
वय वर्षे तीन ते आठ या वयोगटातील विद्यार्थ्यांसाठी तयार करण्यात आलेल्या नवीन अभ्यासक्रमात, २१ व्या शतकातील महत्त्वपूर्ण कौशल्ये आणि कृषी, पर्यटन, व्यावसायिकतेचा पाया याच मूलभूत स्तरापासून घातला जाईल.
या नवीन Agri Education Policy India च्या अंमलबजावणीमुळे विद्यार्थ्यांना स्थानिक सण, समारंभ, परंपरा, कला, पिके आणि भौगोलिक रचना यांची माहिती मिळेल. तसेच, माती, पाणी, नैसर्गिक संसाधने, वनस्पती आणि स्थानिक पशुपक्षी या विषयातील नवीन उपक्रम सुचविण्यात आले आहेत, जेणेकरून विद्यार्थ्यांमध्ये भारतीय संस्कृती रुजेल आणि त्यांची मातीशी असलेली नाळ अधिक घट्ट होईल.
इयत्ता सहावी ते दहावीच्या विद्यार्थ्यांसाठी परसबाग, सेंद्रिय शेती, तृणधान्य उत्पादन, अन्न प्रक्रिया, कृत्रिम बुद्धीमत्ता (Artificial Intelligence), बांबूचा वापर, पाळीव प्राण्यांचे पोषण, कुक्कुट पालन, पर्यटन आणि आदरातिथ्य, जल व्यवस्थापन तसेच जैवविविधता नोंदणी यांसारखे विषय उपलब्ध करून देण्यात येतील.
शेतीसारख्या परंपरागत विषयात नवीन तंत्रज्ञानाची ओळख करून देणे, विशेषतः कृत्रिम बुद्धिमत्तेवर आधारित साधनांचा उपयोग कसा करावा याचा अभ्यासक्रमात सहभाग असणे, हा या धोरणाचा मुख्य भाग आहे.
अशा प्रकारे, Agri Education Policy India कृषी क्षेत्रातील पारंपरिक ज्ञानाला आधुनिक तंत्रज्ञानाची जोड देऊन भविष्यातील गरजांसाठी विद्यार्थ्यांना सज्ज करेल. या बैठकीत शालेय शिक्षण विभागाचे उपसचिव तुषार महाजन, माध्यमिक शिक्षण संचालक महेश पालकर, सहसंचालक हारून अत्तर आणि राज्य शैक्षणिक संशोधन व प्रशिक्षण परिषदेचे वरिष्ठ प्राध्यापक आर. एन वाकडे हे उपस्थित होते.
