Pradhan Mantri Rashtriya Bal Puraskar 2026: देशभरातील मुलांमध्ये अनेक अशी प्रतिभा दडलेली असते जी समाजासाठी प्रेरणादायी ठरते. काही मुले विज्ञान क्षेत्रात नवे प्रयोग करतात, काही क्रीडा स्पर्धांमध्ये देशाचे नाव उज्ज्वल करतात, तर काही सामाजिक कार्यातून इतरांसाठी आदर्श निर्माण करतात. अशाच असामान्य कामगिरी करणाऱ्या मुलांचा सन्मान करण्यासाठी केंद्र सरकारकडून प्रधानमंत्री राष्ट्रीय बाल पुरस्कार (PMRBP) 2026 साठी अर्ज मागविण्यात आले आहेत.
महिला व बाल विकास मंत्रालयाच्या वतीने दिला जाणारा हा देशातील सर्वात प्रतिष्ठेच्या बाल पुरस्कारांपैकी एक मानला जातो. यावर्षीच्या पुरस्कारासाठी नामांकन प्रक्रिया सुरू झाली असून, इच्छुक मुलांना किंवा त्यांच्या वतीने व्यक्ती व संस्थांना 31 जुलै 2026 पर्यंत अर्ज करता येणार आहे.
Table of Contents
प्रधानमंत्री राष्ट्रीय बाल पुरस्कार म्हणजे काय?
मुलांमधील जिद्द, नेतृत्वगुण, नावीन्यपूर्ण विचार, समाजासाठीचे योगदान आणि विविध क्षेत्रांतील उल्लेखनीय कामगिरीचा गौरव करण्यासाठी हा पुरस्कार दिला जातो. कमी वयातही अनेक मुले आपल्या कार्यामुळे समाजात सकारात्मक बदल घडवून आणतात. अशा मुलांना राष्ट्रीय स्तरावर ओळख मिळावी आणि इतर मुलांनाही प्रेरणा मिळावी, हा या पुरस्कारामागील मुख्य उद्देश आहे.
कोण अर्ज करू शकते?
या पुरस्कारासाठी अर्ज करणारे मूल भारतीय नागरिक असणे आवश्यक आहे. तसेच अर्जदाराचे वय 31 जुलै 2026 रोजी 5 वर्षांपेक्षा जास्त आणि 18 वर्षांपेक्षा कमी असावे.
अर्ज करताना लक्षात घेण्यासारखी आणखी एक महत्त्वाची अट म्हणजे ज्या कामगिरीच्या आधारे अर्ज केला जात आहे, ती कामगिरी गेल्या दोन वर्षांच्या कालावधीत झालेली असावी.
कोण करू शकते नामांकन?
या पुरस्कारासाठी कोणतीही व्यक्ती, संस्था किंवा संघटना एखाद्या पात्र मुलाचे नामांकन करू शकते. विशेष म्हणजे मुले स्वतःही थेट अर्ज करू शकतात.
याशिवाय केंद्रीय मंत्री, मुख्यमंत्री, राज्यपाल, संसद सदस्य, विविध सरकारी विभाग, जिल्हाधिकारी, महिला व बाल विकास विभाग तसेच केंद्रीय विद्यालय आणि नवोदय विद्यालयांसारख्या शैक्षणिक संस्थांकडूनही नामांकन पाठविले जाऊ शकते.
पुरस्कारात काय मिळते?
निवड झालेल्या मुलांना भारत सरकारकडून पदक, प्रमाणपत्र आणि प्रशस्तीपत्र देऊन गौरविण्यात येते. हा सन्मान केवळ पुरस्कारापुरता मर्यादित नसून मुलांच्या कार्याला राष्ट्रीय स्तरावर मान्यता मिळवून देणारा ठरतो.
किती मुलांची निवड केली जाते?
दरवर्षी साधारणपणे 25 मुलांची निवड केली जाते. मात्र विशेष परिस्थितीत ही संख्या वाढविण्याचा अधिकार पुरस्कार समितीकडे आहे.
निवड प्रक्रिया कशी असते?
प्राप्त झालेली सर्व नामांकने तज्ज्ञ समितीकडे पाठविली जातात. या समितीत विविध क्षेत्रांतील जाणकार व्यक्तींचा समावेश असतो. प्रत्येक अर्जाचे सखोल परीक्षण करून मुलाची कामगिरी, तिचा समाजावर झालेला परिणाम आणि त्या कार्याचे वेगळेपण यांचा विचार केला जातो.
पुरस्कार अत्यंत प्रतिष्ठेचा असल्याने निवड करताना कठोर निकष लागू केले जातात. केवळ नियमित कामगिरीपेक्षा समाजासाठी विशेष आणि प्रेरणादायी योगदान देणाऱ्या मुलांना प्राधान्य दिले जाते.
अर्जाची अंतिम तारीख
प्रधानमंत्री राष्ट्रीय बाल पुरस्कार 2026 साठी नामांकन प्रक्रिया 1 एप्रिल 2026 पासून सुरू झाली आहे. इच्छुकांनी 31 जुलै 2026 पर्यंत अर्ज सादर करणे आवश्यक आहे.
अर्ज कुठे करायचा?
अर्ज प्रक्रिया पूर्णपणे ऑनलाइन आहे. इच्छुकांनी केंद्र सरकारच्या अधिकृत पुरस्कार पोर्टलला भेट देऊन नोंदणी करावी.
- प्रधानमंत्री राष्ट्रीय बाल पुरस्कार : ऑनलाइन अर्ज
- अधिकृत संकेतस्थळ : https://awards.gov.in
विजेत्यांची घोषणा कधी होणार?
दरवर्षीप्रमाणे यंदाही 26 डिसेंबर रोजी ‘वीर बाल दिवस’ निमित्त पुरस्कार विजेत्यांची घोषणा केली जाणार आहे. त्यानंतर नवी दिल्ली येथे आयोजित विशेष समारंभात भारताचे राष्ट्रपती पुरस्कार विजेत्या मुलांचा सन्मान करतील.
जर आपल्या परिसरात, शाळेत किंवा परिचयात एखाद्या मुलाने विज्ञान, क्रीडा, कला, सामाजिक कार्य, पर्यावरण संवर्धन किंवा इतर कोणत्याही क्षेत्रात उल्लेखनीय कामगिरी केली असेल, तर त्याचे नामांकन करण्याची ही उत्तम संधी आहे. अशा मुलांच्या कार्याला राष्ट्रीय पातळीवर मान्यता मिळावी यासाठी हा पुरस्कार महत्त्वाची भूमिका बजावतो.
महत्वाच्या लिंक
| प्रधानमंत्री राष्ट्रीय बाल पुरस्कार | ऑनलाईन अर्ज डायरेक्ट लिंक |
| प्रधानमंत्री राष्ट्रीय पुरस्कार | अधिकृत वेबसाईट |
| प्रधानमंत्री राष्ट्रीय बाल पुरस्कार | माहिती पुस्तिका |
