Retirement File New rules: राज्य शासनाच्या सेवेतून निवृत्त होणाऱ्या अधिकारी व कर्मचाऱ्यांना आतापर्यंत निवृत्तीवेतन (Pension) मिळवण्यासाठी अनेक वेगवेगळी प्रपत्रे (फॉर्म) भरून सादर करावी लागत होती. ही संपूर्ण प्रक्रिया एकाच, सुटसुटीत अर्जात सामावून घेण्याचा महत्त्वाचा निर्णय वित्त विभागाने घेतला आहे. दिनांक 15 जून 2026 रोजी जारी झालेल्या शासन निर्णयानुसार यापुढे सर्व जुनी प्रपत्रे रद्द होऊन आता नमुना 5-अ (Form 5-A) हा एकच अर्ज असणार आहे.
आधीची प्रक्रिया किचकट का होती?
महाराष्ट्र नागरी सेवा (निवृत्तिवेतन) नियम, 1982 अंतर्गत निवृत्त होणाऱ्या कर्मचाऱ्याला नमुना-1, नमुना-3, नमुना-5, नमुना-6 ही प्रपत्रे, महाराष्ट्र कोषागार नियम, 1968 मधील नमुना 42-अ आणि महाराष्ट्र नागरी सेवा (निवृत्तिवेतनाचे अंशराशीकरण) नियम, 1984 मधील नमुना-बी अशी एकूण सहा वेगवेगळी प्रपत्रे स्वतंत्रपणे भरून कार्यालय प्रमुखाकडे सादर करावी लागत होती.
यानंतर ही सर्व माहिती महालेखापाल कार्यालयाकडे पाठवली जात असे. इतक्या प्रपत्रांमुळे प्रकरण तयार होण्यास आणि मंजुरी मिळण्यास बराच वेळ लागत असे, परिणामी निवृत्तिवेतन सुरू होण्यासही विलंब होत असे. ही समस्या सोडवण्यासाठी आणि आवश्यक तेवढीच कागदपत्रे एकदाच घेण्यासाठी ही सुधारणा करण्यात आली आहे.
नमुना 5-अ : काय आहे आणि कधीपासून लागू?
दिनांक 1 जुलै 2026 पासून निवृत्त होणाऱ्या सर्व राज्य शासकीय अधिकारी/कर्मचाऱ्यांनी आधीची सहा वेगळी प्रपत्रे भरण्याऐवजी फक्त नमुना 5-अ हा एकच अर्ज ऑनलाईन भरून आपल्या कार्यालय प्रमुखाकडे सादर करायचा आहे. ज्या कर्मचाऱ्यांनी आधीच निवृत्ती घेतली आहे पण अद्याप विहित नमुन्यातील कागदपत्रे सादर केलेली नाहीत, त्यांनाही 1 जुलैपासून हाच नवा नमुना भरावा लागेल.
सेवानिवृत्ती नमुना 5-अ (Form 5-A) PDF Download
कार्यालय प्रमुख या अर्जातील माहितीच्या आधारे निवृत्तिवेतन प्रणालीत (निवृत्तिवेतनवाहिनी) ऑनलाईन प्रकरण तयार करतील आणि ते परिशिष्ट-अ मध्ये भरून महालेखापाल कार्यालयाकडे पाठवतील. सर्व विभागांची e-HRMS प्रणाली पूर्णपणे कार्यान्वित होईपर्यंत मूळ सेवापुस्तक (हार्ड कॉपी), नमुना 5-अ आणि परिशिष्ट-अ हे महालेखापाल कार्यालयाकडे ऑनलाईन तसेच प्रत्यक्ष (हार्ड कॉपी) स्वरूपातही पाठवावे लागतील.
ऑनलाईन अर्ज कसा भरायचा?
नमुना 5-अ भरण्यासाठी निवृत्तिवेतनधारक किंवा कुटुंब निवृत्तिवेतनधारकाला https://pension.mahakosh.gov.in या संकेतस्थळावर लॉगीन करावे लागेल (Username: PENSIONER, Password: ifms123). त्यानंतर Worklist टॅबमधील Pensioner Retirement Form वर क्लिक करून मोबाईल OTP द्वारे पडताळणी झाल्यानंतर अर्ज भरण्याची सुविधा उपलब्ध होईल.
ज्या कर्मचाऱ्याला वैद्यकीय कारणामुळे स्वतः अर्ज भरणे शक्य नसेल, किंवा निवृत्तिवेतन प्रकरण सादर करण्यापूर्वीच निवृत्तिवेतनधारकाचा मृत्यू झाला असेल, अशा प्रकरणांत कुटुंबातील सदस्यामार्फत अर्ज भरण्याची सुविधाही उपलब्ध करून देण्यात आली आहे.
अर्जामध्ये कोणती माहिती भरावी लागते?
नमुना 5-अ मध्ये एकंदर नऊ विभाग आहेत. यामध्ये कर्मचाऱ्याचे नाव, सेवार्थ आयडी, जन्मतारीख, सेवेत रुजू झाल्याची व निवृत्तीची तारीख, पद, आधार व पॅन क्रमांक यांसारखी मूलभूत माहिती द्यावी लागते. त्याखेरीज निवृत्तीनंतरचा पत्ता, ज्या कोषागार आणि बँक खात्यातून निवृत्तिवेतन मिळणार आहे त्याचा तपशील, निवृत्तिवेतनाच्या अंशराशीकरणाबाबतची निवड, कुटुंबातील सदस्यांचा सविस्तर तपशील, सेवानिवृत्ती उपदान/मृत्यू उपदानासाठीचे नामनिर्देशन, निवृत्तिवेतनाच्या थकबाकीसाठीचे नामनिर्देशन आणि अखेरीस पंधरा कलमी घोषणापत्र ज्यामध्ये विभागीय चौकशी, शासकीय येणे, पुनर्विवाह, पुनर्नियुक्ती यांसारख्या मुद्द्यांवरील स्वयंघोषणा अंतर्भूत आहे, असे तपशील भरावे लागतात.
कुटुंबाचा तपशील भरताना विशेष काळजी घेणे आवश्यक आहे, कारण भविष्यात कायमचे अपंग मूल, अविवाहित/घटस्फोटित/विधवा मुलगी, अज्ञान जुळी अपत्ये, दत्तक मुले किंवा अवलंबित आई-वडील यांना कुटुंब निवृत्तिवेतनाचा लाभ मिळण्यासाठी हीच माहिती आधारभूत ठरते. त्याचप्रमाणे मानसिक अपंगत्व असलेल्या कुटुंबसदस्यासाठी पालक किंवा नामनिर्देशित व्यक्तीची माहिती दिल्यास, न्यायालयाकडून स्वतंत्र पालकत्व प्रमाणपत्र घेण्याची गरज उरणार नाही.
सोबत जोडावी लागणारी आवश्यक कागदपत्रे
ऑनलाईन अर्जासोबत काही आवश्यक कागदपत्रे अपलोड करावी लागतात. यामध्ये निवृत्तिवेतनधारक व कुटुंब निवृत्तिवेतनधारकाचे संयुक्त छायाचित्र (अविवाहित असल्यास किंवा जोडीदार हयात नसल्यास एकल छायाचित्र), दोन प्रतींत नमुना स्वाक्षरी, सेवापुस्तकाच्या पहिल्या पृष्ठाची छायांकित प्रत, स्वाक्षरी करता न आल्यास अंगठ्याचा ठसा, स्व-साक्षांकित पॅन कार्ड व आधार कार्डाची प्रत, बँक पासबुकाच्या पहिल्या पृष्ठाची प्रत, संयुक्त खाते असल्यास साध्या कागदावरील प्रतिज्ञापत्र आणि कुटुंबातील सदस्य अल्पवयीन किंवा मानसिकदृष्ट्या अपंग असल्यास जन्मदाखला व वैद्यकीय प्रमाणपत्र यांचा समावेश होतो. अर्ज ऑनलाईन भरल्यानंतर त्याची प्रिंट आणि सर्व सहपत्रे संबंधित कार्यालयाला सादर करणे आवश्यक आहे.
कोणत्या विभागांना याची अंमलबजावणी करावी लागेल?
ही नवी कार्यपद्धती शालेय शिक्षण व क्रीडा विभागाची शालार्थ (Shalarth), आदिवासी विकास विभागाची आश्रमशालार्थ (Ashramshalarth), वैद्यकीय शिक्षण व औषधीद्रव्ये विभागाची आयुर्वेदार्थ (Ayurvedarth), सामाजिक न्याय विभागाची समाज सेवार्थ (Samaj Sevaarth), इतर मागास बहुजन कल्याण विभागाची व्हीजेएनटी सेवार्थ (VJNT Sevaarth), पशुसंवर्धन-दुग्धव्यवसाय-मत्स्यव्यवसाय विभागाची मफसुअर्थ (Mafsuarth), कृषी विभागाची सौसेवार्थ (Sausevaarth), तसेच उच्च व तंत्र शिक्षण आणि कौशल्य विकास व उद्योजगता विभागाची एचटीई सेवार्थ (HTESevaarth) या सर्व सानुकूलित (customised) सेवार्थ प्रणालींमध्येही राबवावी लागणार आहे.
या प्रणालींमध्ये आवश्यक तांत्रिक बदल तातडीने करून घेणे या विभागांना बंधनकारक करण्यात आले आहे; गरज पडल्यास संचालनालय, लेखा व कोषागारे यांचे सहकार्य घेता येईल.
कर्मचाऱ्यांना ऑनलाईन अर्ज भरताना अडचण आल्यास, संबंधित कार्यालयातील सेवार्थ प्रणाली हाताळणाऱ्या अधिकारी/कर्मचाऱ्यांनी त्यांना मार्गदर्शन करावे, अशीही स्पष्ट सूचना या निर्णयात देण्यात आली आहे.
महालेखापाल कार्यालयाची भूमिका
कार्यालय प्रमुखांनी पाठवलेले मूळ सेवापुस्तक, नमुना 5-अ, सहपत्रे, परिशिष्ट-अ आणि अन्य कागदपत्रे तपासून महालेखापाल कार्यालय निवृत्तिवेतन प्रकरण मंजूर करून अचूक e-PPO, e-GPO, e-CPO तयार करेल. माहिती अपूर्ण किंवा चुकीची आढळल्यास संबंधित प्रकरण ऑनलाईन नाकारण्याची (रिजेक्ट करण्याची) सुविधाही महालेखापाल कार्यालयाला देण्यात आली आहे. मंजूर झालेले नमुना 5-अ, परिशिष्ट-अ, e-PPO, e-GPO, e-CPO हे निवृत्तिवेतनवाहिनी प्रणालीतील संबंधित सर्व लॉगीनमध्ये (आहरण व संवितरण अधिकारी, महालेखापाल कार्यालय, कोषागार कार्यालय आणि निवृत्तिवेतनधारकाचे वैयक्तिक लॉगीन) उपलब्ध करून दिले जातील.
या निर्णयाचे महत्त्व
निवृत्तिवेतनधारक हयात असतानाच त्यांच्या कुटुंबाची संपूर्ण माहिती व कागदपत्रे एकत्रितपणे घेतली जात असल्याने, भविष्यात कुटुंबातील सदस्यांना कुटुंब निवृत्तिवेतनाचा लाभ वेळेवर मिळण्यास मोठी मदत होणार आहे. नमुना 5-अ सोबतची माहिती भविष्यात कुटुंब निवृत्तिवेतन सुरू करताना पुरावा म्हणूनही ग्राह्य धरली जाईल. त्यामुळेच शासनाने सर्व सेवानिवृत्त होणाऱ्या अधिकारी/कर्मचाऱ्यांना हा अर्ज अचूक आणि परिपूर्ण भरण्याबाबत विशेष दक्षता घेण्याचे आवाहन केले आहे.
थोडक्यात, सहा वेगवेगळ्या प्रपत्रांच्या जागी एक सुटसुटीत ऑनलाईन अर्ज आणून शासनाने निवृत्तिवेतन प्रकरणांच्या प्रक्रियेत होणारा विलंब कमी करण्याचा आणि कर्मचाऱ्यांची प्रशासकीय गुंतागुंत दूर करण्याचा प्रयत्न केला आहे. महाराष्ट्र नागरी सेवा (निवृत्तिवेतन) नियम, 1982 मधील संबंधित तरतुदी या निर्णयाच्या मर्यादेपर्यंत सुधारित झाल्या असल्याचे मानले जाईल; नियमांत औपचारिक सुधारणा यथावकाश करण्यात येणार आहे.
अधिक माहितीसाठी शासन निर्णय PDF
| सेवानिवृत्ती (Form 5-A) फॉर्म | शासन निर्णय पीडीएफ डाउनलोड करा |
