NEP New Syllabus in Anganwadi 2025 महाराष्ट्र शासनाच्या शालेय शिक्षण व क्रीडा विभागाने (दि. 19 मे) रोजी एक महत्त्वाचा निर्णय जाहीर केला आहे. या निर्णयानुसार, शैक्षणिक वर्ष 2025-26 पासून राज्यातील अंगणवाड्यांमधील 3 ते 6 वर्षे वयोगटातील बालकांसाठी नवीन अभ्यासक्रमाची अंमलबजावणी केली जाईल. या नवीन अभ्यासक्रमाला ‘आधारशिला बालवाटिका 1‘, ‘आधारशिला बालवाटिका 2‘ आणि ‘आधारशिला बालवाटिका 3‘ अशी नावे देण्यात आली आहेत.
NEP New Syllabus in Anganwadi 2025
राष्ट्रीय शिक्षण धोरण 2020 ला अनुसरून निर्णय हा निर्णय राष्ट्रीय शिक्षण धोरण 2020 आणि राज्य अभ्यासक्रम आराखडा (पायाभूत स्तर) 2024 तसेच पायाभूत शिक्षण अभ्यासक्रम 2024 यांना अनुसरून घेण्यात आला आहे. शालेय शिक्षण विभागाने यापूर्वीच 16 एप्रिल 2025 रोजीच्या शासन निर्णयानुसार नवीन अभ्यासक्रम आणि पाठ्यक्रमाची अंमलबजावणी 2025-26 पासून टप्प्याटप्प्याने करण्याचे घोषित केले होते.
नवीन अभ्यासक्रमाची अंमलबजावणी नवीन अभ्यासक्रमाची अंमलबजावणी खालीलप्रमाणे टप्प्याटप्प्याने होईल:
- सन 2025-26: इयत्ता 1 ली
- सन 2026-27: इयत्ता 2 री, 3 री, 4 थी व 6 वी
- सन 2027-28: इयत्ता 5 वी, 7 वी, 9 वी व 11 वी
- सन 2028-29: इयत्ता 8 वी, 10 वी व 12 वी
बालवाटिका 1, 2, 3 च्या अंमलबजावणीबाबत महिला व बाल विकास विभागाच्या सहमतीने स्वतंत्र शासन निर्णय काढण्यात येणार होता. तो आता जाहीर करण्यात आला आहे.
NEP New Syllabus in Anganwadi 2025 ठळक मुद्दे
अंगणवाड्यांचे महत्त्व आणि नवीन अभ्यासक्रमाची गरज राज्यात महिला व बाल विकास विभागामार्फत सुमारे 1,10,631 अंगणवाडी केंद्रे चालवली जातात, ज्यात 3 ते 6 वर्षे वयोगटातील अंदाजे 30 लाख बालके आहेत. अंगणवाडी सेविका पूरक पोषण आहार, लसीकरण, आरोग्य तपासणी, पूर्व शालेय शिक्षण यासारख्या विविध सेवा प्रदान करतात. यापूर्वी ‘आकार’ हा अभ्यासक्रम महिला व बाल विकास विभागामार्फत अंगणवाडी सेविकांना प्रशिक्षण आणि पूरक साहित्यासह देण्यात आला होता.
भारत सरकारच्या महिला व बाल विकास मंत्रालयाने राष्ट्रीय शिक्षण धोरण 2020 च्या धर्तीवर ‘आधारशिला’ हा नवीन अभ्यासक्रम 3 ते 6 वर्षे वयोगटातील बालकांसाठी विकसित केला आहे.
केंद्र सरकारकडून सूचना आणि शिफारशी शालेय शिक्षण व साक्षरता मंत्रालय आणि महिला व बाल विकास मंत्रालय, भारत सरकार यांच्या संयुक्त पत्राद्वारे पूर्व प्राथमिक शिक्षणाशी संबंधित काही प्रमुख निर्देश देण्यात आले आहेत. यामध्ये अंगणवाड्या आणि प्राथमिक शाळा यांच्यात मजबूत संबंध निर्माण करून दूरस्थ, ग्रामीण आणि आदिवासी भागांमध्ये ECCE (Early Childhood Care and Education) च्या निष्पत्ती सुधारण्यावर विशेष भर देण्याची सूचना आहे. तसेच, Nipun Bharat Mission आणि Aadharshila साठी विकसित केलेले अध्ययन निष्पत्ती सर्व अंगणवाड्या आणि बालवाटिकांमध्ये पोहोचवणे गरजेचे आहे. 6 वर्षांपर्यंत मूल इयत्ता 1 ली साठी तयार असावे, हे उद्दिष्ट आहे.
अंगणवाडी सेविका/मदतनीस आणि पूर्व-प्राथमिक शाळेतील शिक्षकांच्या क्षमता वाढीसाठी शालेय शिक्षण आणि महिला व बाल विकास विभागांमध्ये संयुक्त प्रशिक्षण यंत्रणा तयार करण्याचा विचार करण्यात यावा. खेळ-आधारित शिक्षणासाठी ‘जादुई पिटारा’, ‘ई-जादुई पिटारा’, ‘आधारशिला’, ‘नवचेतना’, पूर्व-शालेय शिक्षण किट यांसारख्या साधनांचा वापर करण्यास प्रोत्साहित केले जाईल.
अभ्यासक्रमाची अंमलबजावणी आणि प्रशिक्षण राज्य शैक्षणिक संशोधन व प्रशिक्षण परिषद, महाराष्ट्र, पुणे यांनी महिला व बाल विकास मंत्रालय, भारत सरकारने विकसित केलेला आधारशिला अभ्यासक्रम आणि राष्ट्रीय शिक्षण धोरण 2020 नुसार पूर्वप्राथमिक विद्यार्थ्यांसाठी पायाभूत स्तर अभ्यासक्रमावर आधारित एक अभ्यासक्रम विकसित केला आहे. या अभ्यासक्रमाची अंमलबजावणी 2025-26 पासून अंगणवाड्यांमधील 3 ते 6 वर्षे वयोगटातील बालकांसाठी करण्यास मान्यता देण्यात आली आहे.
या अभ्यासक्रमाच्या अंमलबजावणीसाठी मार्गदर्शक हस्तपुस्तिका, प्रशिक्षण साहित्य आणि इतर संबंधित साहित्य राज्य शैक्षणिक संशोधन व प्रशिक्षण परिषद, महाराष्ट्र, पुणे यांच्यामार्फत अंगणवाडी सेविका आणि पर्यवेक्षिका यांना प्रशिक्षणाच्या वेळी उपलब्ध करून दिले जाईल.
प्रायोगिक तत्वावर शैक्षणिक साहित्याचा वापर आणि मूल्यमापन अंगणवाडीतील 3 ते 6 वर्षे वयोगटातील बालकांसाठी विकसित केलेले शैक्षणिक साहित्य (कृतीपुस्तिका, समग्र प्रगती पुस्तिका इ.) स्थानिक स्वराज्य संस्थांच्या शाळांशी संलग्न निवडक अंगणवाड्यांमध्ये प्रायोगिक तत्त्वावर उपलब्ध करून दिले जाईल. या साहित्याच्या उपयुक्तता आणि परिणामकारकतेचे मूल्यमापन एक वर्ष वापरल्यानंतर केले जाईल.
अंगणवाडी सेविकांसाठी प्रशिक्षण राष्ट्रीय शिक्षण धोरण 2020 नुसार, इयत्ता बारावी उत्तीर्ण असलेल्या अंगणवाडी सेविकांसाठी पूर्व बाल्यावस्थेतील संगोपन व शिक्षण या संदर्भात सहा महिन्यांचे प्रशिक्षण प्रमाणपत्र, तर बारावीपेक्षा कमी अर्हता असलेल्यांसाठी एक वर्षाचा पदविका कार्यक्रम प्रशिक्षणाद्वारे प्रमाणपत्र देण्यात येईल. हे प्रशिक्षण राज्य शैक्षणिक संशोधन व प्रशिक्षण परिषद, महाराष्ट्र, पुणे यांच्यामार्फत दिले जाईल.
अंगणवाड्यांचे जिओ-टॅगिंग आणि शाळांशी संलग्नता महाराष्ट्र रिमोट सेन्सिंग ऍप्लिकेशन सेंटर (MRSAC) या संस्थेने विकसित केलेल्या मोबाईल ॲपद्वारे सर्व अंगणवाड्यांचे जिओ-टॅगिंग करण्यात येईल. तसेच, जिल्हा परिषद शाळांमधील रिकाम्या/अतिरिक्त वर्गखोल्यांमध्ये अंगणवाडी केंद्रे स्थलांतरित करण्याबाबतची कार्यवाही करण्यात यावी, असेही सूचित करण्यात आले आहे.
शिक्षण विभागाद्वारे पुरविण्यात आलेले ‘जादुई पिटारा’, ‘ई-जादुई पिटारा’ यांसारख्या पूरक शैक्षणिक साहित्याचा बालकांच्या कृतीयुक्त शिक्षणात पुरेपूर उपयोग करण्याबाबत महिला व बाल विकास विभागाने अंगणवाडी सेविका व पर्यवेक्षिका यांचे वेळोवेळी उद्बोधन करावे.
NEP New Syllabus in Anganwadi 2025 या सर्व उपक्रमांमुळे राज्यातील बालकांच्या पूर्व-प्राथमिक शिक्षणाचा दर्जा सुधारण्यास मदत होईल, अशी अपेक्षा आहे. या उपक्रमांसाठी आवश्यक असलेला खर्च शालेय शिक्षण विभागाच्या उपलब्ध तरतुदीतून भागविला जाईल.
अधिक माहितीसाठी : राज्यातील अंगणवाड्यांमध्ये 2025-26 पासून नवीन अभ्यासक्रम लागू करण्याबाबतचा शासन निर्णय येथे डाउनलोड करा
